Τα γονίδια των πρωταθλητών


Οι επιστημονες ψαχνουν εδω και πολλα χρονια στα δυσβατα μονοπατια της γενετικης να βρουν το μυστικο της δημιουργιας πρωταθλητων και ιδιως ολυμπιονικων. Ποσο, ομως, οι αθλητικες ικανοτητες επηρεαζονται απο τα γονιδια και ποιος ειναι ο ρολος της προπονησης, της ψυχολογιας ή αλλων εξωτερικων παραγοντων;


Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει το γεγονός ότι οι επιτυχίες των πρωταθλητών προκαλούν ρίγη ενθουσιασμού στον απλό κόσμο, σε πολύ μεγαλύτερο μάλιστα βαθμό από τα επιτεύγματα των ανθρώπων των γραμμάτων, των τεχνών ή των επιστημών. Το γεγονός αυτό φαίνεται να συμβαίνει διότι οι εξαιρετικές επιδόσεις που επιτυγχάνονται από τους αθλητές αντικατοπτρίζουν την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να ξεπεράσει τους βιολογικούς του φραγμούς και να προσεγγίσει τα απόλυτα όρια της απόδοσής του, δηλαδή να αγγίξει την τελειότητα.

Το κυνήγι της πρωτιάς
Τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά την ανάλυση και καταγραφή του ανθρώπινου γονιδιώματος, οι εμπλεκόμενοι στον αθλητισμό άρχισαν να αναζητούν πιθανή κληρονομική προδιάθεση σε συγκεκριμένους πρωταθλητές με εντυπωσιακές επιδόσεις. Ο κυριότερος στόχος αυτής της προσπάθειας είναι να προβλεφθεί με ειδικές εξετάσεις η κλίση των νέων παιδιών σε συγκεκριμένα αγωνίσματα, ώστε να κατευθυνθούν, για παράδειγμα, στα ΄΄βαριά΄΄ αθλήματα όσα έχουν τάση μεγαλύτερης ανάπτυξης της μυϊκής τους μάζας.

Τι είναι το ταλέντο;
Αυτό που συχνά αποκαλούμε ΄΄ταλέντο΄΄ δεν είναι τίποτα άλλο από το σύνολο των φυσιολογικών χαρακτηριστικών κάθε οργανισμού, όπως είναι το ύψος, η μυϊκή μάζα, το μέγεθος της καρδιάς, οι διαστάσεις των πνευμόνων, ο συντονισμός των μελών του σώματος, καθώς και η ικανότητα γρήγορης αντίληψης. Οι ερευνητές στον τομέα της γενετικής έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι σε πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά συνεργάζονται μεγάλες ομάδες γονιδίων και γι’ αυτό το λόγο είναι δύσκολος ο εντοπισμός και η αξιοποίησή τους.

Τα γονίδια της άθλησης
Αν ανατρέξουμε στις σπουδαιότερες επιστημονικές εργασίες πάνω στο συγκεκριμένο τομέα, θα δούμε ότι στη μεγαλύτερη έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2003 στο περιοδικό ΄΄Medicine and Science in Sports and Exercise΄΄, παρατέθηκαν 106 διαφορετικά γονίδια που σχετίζονται με την αθλητική απόδοση. Τα γονίδια αυτά ελέγχουν χαρακτηριστικά όπως οι διαστάσεις του σώματος, το μέγεθος της καρδιάς, η παραγωγή ενέργειας μέσω των καύσεων στα κύτταρα, η οξυγόνωση των πνευμόνων, η σύσταση και ο ρυθμός ανάπτυξης των μυϊκών ινών, η λειτουργία των αντανακλαστικών και πολλά άλλα.

Η δομή των σκελετικών μυών
Ένα από τα πιο καλά μελετημένα γονίδια αποτελεί μια παραλλαγή της ακτινίνης (ACTN3), που κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη σημαντική για την οργάνωση των σκελετικών μυών. Έχει παρατηρηθεί ότι το 95% των πρωταθλητών δρόμων ταχύτητας διαθέτει ένα τουλάχιστον αντίγραφο μιας ποικιλίας του συγκεκριμένου γονιδίου, γεγονός που δεν απαντάται στους μαραθωνοδρόμους. Το χαρακτηριστικό αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον ως γενετικός δείκτης για την επιλογή των αθλητών που θα ασχοληθούν με τους δρόμους ταχύτητας.

Η προσαρμογή στην άσκηση
Ένας άλλος γενετικός μηχανισμός που σχετίζεται με την άσκηση ελέγχει το σύστημα ενζύμων τενίνης-αγγειοτενσίνης. Η παραγωγή συγκεκριμένων τύπων αυτών των ενζύμων προκαλεί υπερτροφία της καρδιάς σε ορισμένα άτομα, γεγονός που έχει σαν άμεσο αποτέλεσμα την υπερβολική τροφοδότηση των ιστών με ενέργεια και επομένως την μεγαλύτερη απόδοση.

Το ενεργειακό κόστος
Εδώ και χρόνια είναι γνωστό, επίσης, ότι το ενεργειακό κόστος για το τρέξιμο στους κενυάτες δρομείς είναι πολύ μικρότερο σε σχέση με τους ευρωπαίους και αμερικανούς, γεγονός που πρακτικά σημαίνει ότι ο οργανισμός τους, με την ίδια κατανάλωση τροφής, αποδίδει περισσότερο. Το βιολογικό αυτό πλεονέκτημα σχετίζεται με την αποδοτικότερη αξιοποίηση του οξυγόνου από τους πνεύμονες και έχει βρεθεί ότι ελέγχεται από μια ομάδα συνεργαζόμενων γονιδίων.

Γονιδιακό ντόπινγκ: το τέλος του ολυμπιακού πνεύματος
Η ανακάλυψη γονιδίων που επηρεάζουν την προπόνηση, όμως, έχει και αρνητικές πλευρές, αφού τα αδίστακτα κυκλώματα του ντόπινγκ προσπαθούν ήδη να τα χρησιμοποιήσουν για να επιτύχουν πλαστά ρεκόρ και να δημιουργήσουν βιονικούς υπερπρωταθλητές. Ήδη το γονίδιο ΄΄του αυξητικού παράγοντα που μοιάζει με την ινσουλίνη΄΄, προκαλεί τεράστια αύξηση της μυϊκής μάζας και προβλέπεται να έχει λαμπρό μέλλον στα γυμναστήρια και στα αθλήματα που απαιτούν αυξημένη μυϊκή δύναμη, όπως η άρση βαρών. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι γονιδιακές αυτές τεχνικές όχι μόνο δεν έχουν τελειοποιηθεί, αλλά και περικλείουν σημαντικούς κινδύνους για τους αθλητές, αφού έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τη λειτουργία γειτονικών γονιδίων, αλλά και να αποσταθεροποιήσουν ολόκληρο τον οργανισμό τους.

Ο ρόλος των γονιδίων
Πολλές συζητήσεις γίνονται για τον πραγματικό ρόλο της γενετικής στον αθλητισμό. Αρκετοί πιστεύουν ότι στο μέλλον θα γίνει εφικτός ο γενετικός έλεγχος συγκεκριμένων χαρακτηριστικών, ώστε να καθοριστεί η προδιάθεση των αθλητών για συγκεκριμένα αθλήματα, η αντοχή τους στην προπόνηση, καθώς και ο πιθανός προσδιορισμός των σωματικών τους ορίων. Άλλοι πάλι θεωρούν ότι μόνο η σωστή προπόνηση μπορεί να δημιουργήσει πρωταθλητές, ακόμη και αν υπάρχουν ευνοϊκά γενετικά χαρακτηριστικά. Ανεξάρτητα, όμως, από την παραδοχή ή την απόρριψη του ρόλου των γονιδίων στη διάπλαση των αθλητών, είναι αναγκαίο να τεθούν σαφείς και αυστηροί κανόνες χρήσης των γονιδιακών τεχνικών, ώστε να εφαρμόζονται μόνο για τη διαγνωστική εκτίμηση των αθλητικών επιδόσεων και όχι για την παράνομη ενίσχυσή τους.

Επίλογος
Παρά το γεγονός ότι το γενετικό υλικό του ανθρώπου έχει αναλυθεί στο σύνολό του, οι κληρονομικοί μηχανισμοί που καθορίζουν τις επιδόσεις των πρωταθλητών δεν έχουν επαρκώς μελετηθεί και όπως φαίνεται θα αργήσουν πολύ, λόγω της εξαιρετικής πολυπλοκότητάς τους, να γίνουν πλήρως κατανοητοί. Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ακόμη και αν βρεθεί το σύνολο των γονιδίων που επηρεάζουν τις σωματικές ικανότητες και δεξιότητες, δεν θα πρέπει να παραγκωνιστεί ο ρόλος διαφόρων άλλων εξωτερικών παραγόντων. Η συστηματική προπόνηση, η προσεγμένη διατροφή, η προγραμματισμένη αθλητική ζωή, αλλά και η υπέρβαση των ψυχολογικών φραγμών, είναι μερικά από τα στοιχεία που συμβάλλουν καθοριστικά στο χτίσιμο ενός πρωταθλητή ή ακόμη περισσότερο ενός ολυμπιονίκη.

Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 5-1-2007

0 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top