Η ιστορία του καρκίνου του μαστού


Ο γυναικείος μαστός είναι ένα μοναδικό και αιώνιο σύμβολο της γυναικείας φύσης, που σχετίζεται άμεσα με τη θηλυκότητα, την ομορφιά, τον έρωτα, τη γονιμότητα, αλλά και την ίδια την ανάπτυξη και διατήρηση της ανθρώπινης ζωής.

Μια πολύ παλιά ασθένεια
Η λέξη ‘’μαστός’’ πιθανότατα προέρχεται από τη λέξη ‘’μαζός’’ που χρησιμοποιούσαν οι Ίωνες για να δηλώσουν την ομοιότητα της σύστασής του στήθους με τη μάζα, δηλαδή τη ζύμη. Την ίδια λέξη αναφέρεται, επίσης, ότι χρησιμοποίησαν στα κείμενά τους ο Όμηρος, ο Ηρόδοτος, ο Ευρυπίδης και ο Αισχύλος. 

Ο καρκίνος του μαστού, αποτελεί την συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες, καθώς και τη δεύτερη αιτία θανάτου από την επάρατη νόσο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ασθένεια, μολονότι εδώ και δύο αιώνες ακολουθεί αυξητική τάση, μόλις τα τελευταία χρόνια έχει ελαφρά περιοριστεί, πιθανότατα λόγω επέκτασης των προγραμμάτων πρώιμης διάγνωσης, αλλά και βελτίωσης της θεραπευτικών μεθόδων. 


Η πρόκληση και η πορεία του καρκίνου του μαστού
Οι παράγοντες που βρέθηκε ότι σχετίζονται με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού είναι πολλοί. Η κληρονομικότητα, η έκκριση συγκεκριμένων ορμονών, η πρώιμη έναρξη της περιόδου, η μεγάλη ηλικία πρώτης κύησης, η καθυστερημένη εμμηνόπαυση, η εξωγενής χορήγηση αναπαραγωγικών ορμονών, η έλλειψη γυμναστικής, η έκθεση σε ακτινοβολία, οι γονιδιακές μεταλλάξεις, η αυξημένη κατανάλωση λιπών και η παρουσία ορισμένων καλοηθών καταστάσεων στο στήθος, είναι μερικοί από τους παράγοντες που προδιαθέτουν για προσβολή μιας γυναίκας από καρκίνο του μαστού. Η ασθένεια είναι δυνατό να προσβάλλει οποιαδήποτε γυναίκα, ανεξάρτητα από την εθνικότητα, την εξωτερική της εμφάνιση ή τις συνήθειές της. Θεωρείται, μάλιστα, ότι είναι ασθένεια που πλήττει περισσότερο τον ανεπτυγμένο κόσμο και ειδικότερα τις πλούσιες και μορφωμένες γυναίκες! Εφόσον ο καρκίνος αυτός δεν εντοπιστεί έγκαιρα ή παραμεληθεί, είναι πιθανό να δώσει μεταστάσεις, είτε σε γειτονικά, είτε σε απομακρυσμένα όργανα, με τη βοήθεια της λεμφικής ή της αιματικής κυκλοφορίας. Οι πιο συχνές θέσεις μετάστασης είναι οι λεμφαδένες της μασχάλης, οι πνεύμονες, τα οστά, το ήπαρ, το δέρμα και ο εγκέφαλος. Όπως είναι φυσικό, η προσβολή από μια τέτοια αμείλικτη ασθένεια, όπως είναι ο καρκίνος του μαστού, αλλά και η πιθανή μαστεκτομή, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλήγματα στην εξωτερική εικόνα, αλλά κυρίως στην ψυχολογία μιας γυναίκας.

Από την αρχαία Αίγυπτο, στην εποχή του Ιπποκράτη
Ο καρκίνος του μαστού κάνει την εμφάνισή του για πρώτη φορά σε αιγυπτιακά κείμενα που χρονολογούνται γύρω στο 1600 π.Χ. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι περιγράφουν περιστατικά καρκίνων του μαστού που αντιμετωπίζονταν θεραπευτικά με καυτηριασμό, με τη βοήθεια ενός εργαλείου που ονομαζόταν ‘’τρυπάνι φωτιάς’’. Οι πρώτες καταγραφές της αρχαίας Ελλάδας αποδίδονται στον πατέρα της ιστορίας, τον Ηρόδοτο (5ος π.Χ. αιώνας), που αναφέρει ότι η Άτοσα, η μητέρα του Πέρση βασιλιά Δαρείου, είχε όγκο στο μαστό της. Επίσης, ο μεγαλύτερος γιατρός της αρχαιότητας, ο Ιπποκράτης, (460-377 π.Χ.) χρησιμοποίησε πρώτος τους όρους ‘’καρκίνος’’ και ‘’καρκίνωμα’’ για να περιγράψει όγκους όχι μόνο στους μαστούς, αλλά και σε άλλα σημεία του σώματος, ενώ πίστευε ότι οι όγκοι με εξωτερικό έλκος μπορούν να αντιμετωπιστούν με χειρουργική επέμβαση. Γενικότερα, πάντως, θεωρούσε ότι πολλές φορές είναι προτιμότερο να μην εφαρμόζεται καμία θεραπεία για τον καρκίνο, αφού έτσι εκτιμούσε ότι οι ασθενείς ζούσαν περισσότερο. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι σε αφιερώματα του 4ου π.Χ. αιώνα, που βρέθηκαν σε διάφορα Ασκληπιεία, συχνά απεικονίζονται μαστοί, γεγονός που αποδεικνύει τη μεγάλη έκταση που είχαν οι παθήσεις του στήθους εκείνη την εποχή.

Ο καρκίνος στην Ελληνορωμαϊκή περίοδο
Τον 1ο μ.Χ. αιώνα ο Κέλσος καταγράφει την κλινική εικόνα του καρκίνου του μαστού και επισημαίνει τη διόγκωση των λεμφαδένων, αποδίδοντας την πρώτη γραπτή σταδιοποίηση της νόσου που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα. Ο Λεωνίδης από την Αλεξάνδρεια είναι ο πρώτος που περιέγραψε με λεπτομέρειες το 180 μ.Χ. εγχείρηση μαστεκτομής, η οποία ακολουθούνταν από καυτηριασμό για τη αποτροπή της αιμορραγίας. Οι μαστεκτομές, πάντως, φαίνεται ότι είχαν ξεκινήσει πολύ παλαιότερα, πιθανότατα από την εποχή του Ιπποκράτη, χωρίς όμως να υπάρχει αναλυτική περιγραφή της διαδικασίας. Ο Γαληνός, την ίδια εποχή, γράφει ότι στα πρώτα στάδια του καρκίνου είναι πιο ωφέλιμη η συντηρητική θεραπεία, ενώ όταν ο όγκος μεταβληθεί σε μεγάλη μάζα, είναι απαραίτητη η μαστεκτομή. Μία άλλη άποψη, ενδεικτική της άγνοιας του τρόπου ανάπτυξης του καρκίνου εξέφρασε ο Δίων, που υποστήριξε ότι οι όγκοι στους μαστούς αναπτύσσονται μετά τα χτυπήματα των γυναικών με τα χέρια στο στήθος τους, μια κίνηση πολύ διαδεδομένη τα αρχαία χρόνια σε περιπτώσεις μεγάλης λύπης ή πένθους.

Τα πρώτα Χριστιανικά και Βυζαντινά χρόνια
Οι άγιοι Ανάργυροι, ο Κοσμάς και ο Δαμιανός, τον 3ο μ.Χ. αιώνα αναφέρεται ότι μπορούσαν να θεραπεύσουν πολλές ασθένειες, μεταξύ των οποίων και περιστατικά καρκίνου του μαστού. Γύρω στο 670 μ.Χ. ο Παύλος ο Αιγινήτης πρώτος περιέγραψε ογκεκτομή, δηλαδή εγχείρηση χωρίς ολική αφαίρεση του μαστού. Οι συγκεκριμένες τεχνικές και θεωρίες εκείνης της εποχής πέρασαν μέσω των Αράβων στην Ιατρική της Δύσης, όπου μέσα από τα ιατρικά βιβλία του διάσημου Πανεπιστημίου της Σορβόνης στο Παρίσι, παρέμειναν σχεδόν αναλλοίωτες για πολλούς αιώνες.

Ο μακρύς δρόμος μέχρι τον 19ο αιώνα
Από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι τον 19ο αιώνα, ελάχιστα είναι τα νέα κομμάτια που μπαίνουν στο περίπλοκο παζλ της αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού. Γύρω στο 1600 ο Χίλντεν στη Γερμανία επινοεί ένα αποκρουστικό εργαλείο που συνέθλιβε τη βάση του μαστού και στη συνέχεια εκτελούσε τη μαστεκτομή με ένα ειδικά προσαρμοσμένο νυστέρι. Λίγο αργότερα, ο Ολλανδός γιατρός Τουλπ διαδίδει τη θεωρία ότι ο καρκίνος του μαστού είναι μεταδοτική ασθένεια, βλέποντας τη σχεδόν ταυτόχρονη (προφανώς τυχαία) προσβολή μιας Ολλανδής αριστοκράτισσας και της υπηρέτριάς της. Η θεωρία του αυτή, που ουσιαστικά βασιζόταν μόνο στα συγκεκριμένα περιστατικά, γνώρισε τεράστια διάδοση για πολλά χρόνια, χωρίς ποτέ κανένας να ενδιαφερθεί για την επιστημονική της επιβεβαίωση. Τις επόμενες δεκαετίες οι χειρουργικές τεχνικές τροποποιήθηκαν, όχι πάντα προς το καλύτερο, οι μεταστάσεις σε διάφορα σημεία του σώματος δεν άργησαν να αναγνωριστούν, ενώ η ανακάλυψη του μικροσκοπίου στο τέλος του 17ου αιώνα άνοιξε νέους ορίζοντες στην ακριβή διάγνωση των διαφόρων μορφών καρκίνου του μαστού. Σε ορισμένες, ακόμη, περιπτώσεις αντί του κλασικού καυτηριασμού, επιχειρήθηκε να εφαρμοστεί διακοπή της αιμορραγίας ακόμη και με καυστικές χημικές ουσίες, ενώ άρχισε να γίνεται από όλους τους χειρουργούς αποδεκτή η ταυτόχρονη, με τη μαστεκτομή, αφαίρεση των προσβεβλημένων λεμφαδένων της μασχάλης.

Κουρέας, χειρουργός ή και τα δύο;
Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι για πολλές δεκαετίες καθήκοντα αυτοδίδακτοου χειρουργού εκτελούσαν ακόμη και κουρείς, ενώ μόλις το 1745 στην Αγγλία έγινε διαχωρισμός των δύο επαγγελμάτων! Πενήντα χρόνια αργότερα αναφέρθηκε για πρώτη φορά ότι ο μαστός που έχει προσβληθεί από καρκίνο, έχει όψη ‘’φλοιού πορτοκαλιού’’. Άλλη εντυπωσιακή πληροφορία για την αντιμετώπιση της νόσου, είναι ότι η Αγγλίδα συγγραφέας Μπέρνεϊ που έκανε εγχείρηση μαστεκτομής το 1818, γράφει ότι έπρεπε να περιμένει αρκετές εβδομάδες μέχρι να εκπαιδευτούν οι υπηρέτριές της στην αλλαγή των επιδέσμων, αφού δεν υπήρχε το επάγγελμα της νοσηλεύτριας! Σταθμό στις χειρουργικές επεμβάσεις αποτέλεσε η ανακάλυψη της αναισθησίας το 1846 και η εφαρμογή των αντισηπτικών το 1868, αφού τα προηγούμενα χρόνια οι επεμβάσεις γινόταν είτε χωρίς νάρκωση, είτε με διάφορες βάρβαρες μεθόδους απώλειας των αισθήσεων. Επίσης, χωρίς τη εφαρμογή αντισηπτικών και την αποστείρωση των χειρουργικών εργαλείων, οι ασθενείς τους προηγούμενους αιώνες είχαν ελάχιστες πιθανότητες να γλιτώσουν τη ζωή τους από τις θανατηφόρες λοιμώξεις.

Οι νέοι ορίζοντες της χειρουργικής
Ο σημαντικότερος χειρουργός στη μακραίωνη ιστορία του καρκίνου του μαστού ήταν αναμφίβολα ο Χάλστεντ, ο οποίος το 1882 πραγματοποίησε την πρώτη ολική μαστεκτομή, που πήρε το όνομά του, και περιλεάμβανε ευρεία εκτομή του όγκου και του γύρω δέρματος, αφαίρεση των μασχαλιαίων λεμφαδένων, αφαίρεση του μείζονος θωρακικού μυός, αφαίρεση όλων των ιστών που βρίσκονται προς τις περιοχές ανάπτυξης του όγκου, καθώς και επιδιόρθωση της περιοχής με δερματικά μοσχεύματα. Η μαστεκτομή κατά Χάλστεντ αποτέλεσε την πρωταρχική μέθοδο αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού, για ένα περίπου αιώνα. Εκτός από τον συγκεκριμένο χειρουργό, ένας άλλος επιστήμονας που άλλαξε τη ροή των πραγμάτων ήταν ο Ρέντγκεν, ο οποίος ανακάλυψε το 1895 τις ακτίνες Χ, ενώ μόλις ένα χρόνο αργότερα άρχισαν δειλά-δειλά να γίνονται οι πρώτες ακτινοθεραπείες, με σκοπό τη συρρίκνωση του όγκου.

Οι εξελίξεις του 20ου αιώνα
Μετά το 1900, οι εξελίξεις σε κάθε τομέα της ιατρικής και της τεχνολογίας ήταν ραγδαίες. Όσον αφορά στον καρκίνο του μαστού, το 1903 καθιερώνεται επίσημα η ακτινοβολία ως θεραπευτική μέθοδος ρουτίνας, το 1930 ανακαλύπτεται το περίφημο ακτινοθεραπευτικό μηχάνημα Mega Volt Apparatus, ενώ την ίδια εποχή αρχίζει να εφαρμόζεται η ακτινοθεραπεία για την αντιμετώπιση ακόμη και πρώιμων μορφών καρκίνου. Στη δεκαετία του 1940 οι γιατροί της εποχής ανακαλύπτουν ότι ορισμένες ορμόνες, αλλά και οι ωοθήκες κατά περίεργο και άγνωστο τρόπο, έχουν σχέση με τους όγκους των μαστών. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το 1960 ο Σπιταλιέ προτείνει την αντιμετώπιση ακόμη και εγχειρήσιμων όγκων με τη βοήθεια της ακτινοθεραπείας, εφαρμόζοντας την ίδια σχεδόν τακτική με τον Παύλο τον Αιγινήτη, ο οποίος τον 7ο αιώνα πρότεινε τον καυτηριασμό, ως εναλλακτική λύση για την αποφυγή της μαστεκτομής!
Στο τέλος, μόλις, της δεκαετίας του 1960, ο Βερονέζι και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, ανακοινώνουν ασυνήθιστα ψηλά ποσοστά επιβίωσης από καρκίνο του μαστού, μετά από συνδυασμό μερικής εκτομής του όγκου, ακτινοβόλησης και χημειοθεραπείας. Το 1990 το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ, αλλά και πολλές άλλες εθνικές επιτροπές, καθόρισαν τις χειρουργικές επιλογές, όσον αφορά στον καρκίνο του μαστού, οι οποίες επελέγησαν μετά από σειρά συναντήσεων των κορυφαίων ογκολόγων και χειρουργών του κόσμου. Έτσι, η επέμβαση κατά Χάλστεντ σταδιακά αποσύρθηκε, διότι παρουσίαζε ορισμένα προβλήματα, ενώ τελικά επικράτησαν η τροποποιημένη μαστεκτομή κατά Πάτεϊ και η ογκεκτομή με ταυτόχρονο λεμφαδενικό καθαρισμό της μασχάλης, που είχε προτείνει ο Βερονέζι.

Ένας πραγματικός κίνδυνος
Παρά την αδιαμφισβήτητη ύπαρξη αρκετών προδιαθεσικών παραγόντων, η ακριβής αιτία πρόκλησης του καρκίνου του μαστού παραμένει, εδώ και πολλούς αιώνες, άγνωστη. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να εξηγηθεί το γεγονός ότι μπορούν να προσβληθούν από τη νόσο ακόμη και γυναίκες χωρίς κανένα γνωστό επιβαρυντικό παράγοντα; Υπάρχει κάτι που μπορούν να κάνουν οι γυναίκες για να προστατευτούν από αυτήν την πραγματικά επικίνδυνη νόσο; Η αλήθεια είναι ότι μερικοί παράγοντες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν, όπως για παράδειγμα η κληρονομικότητα, οι γονιδιακές μεταλλάξεις και το ιστορικό έμμηνης ρύσης. Άλλοι, όμως, μπορούν να αποφευχθούν, όπως είναι η διατροφή με λίπη, η έλλειψη γυμναστικής, η μεγάλη ηλικία γέννησης του πρώτου παιδιού, η λήψη ορμονών και η έκθεση σε ακτινοβολίες. Έτσι, ακόμη και αν με συγκεκριμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής ο κίνδυνος προσβολής από καρκίνο του μαστού μπορεί να μειωθεί, είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να εξαλειφθεί.

Ένα δάκρυ για τη μαστεκτομή
Η μαστεκτομή είναι μια δυσάρεστη και τραυματική εμπειρία για πολλές γυναίκες που έχουν την ατυχία να προσβληθούν από τον καρκίνο του μαστού, διότι αλλάζει δραματικά την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους, αλλά, ακόμη περισσότερο, τον τρόπο που αντιμετωπίζουν πλέον τον κοινωνικό τους περίγυρο. Στις προηγμένες, μάλιστα, χώρες οι γιατροί συνιστούν ακόμη και προληπτική μαστεκτομή πριν την προσβολή από τον καρκίνο, σε γυναίκες που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου. Παρά το γεγονός, όμως, ότι στις περισσότερες προχωρημένες καταστάσεις η μαστεκτομή είναι μια αναπόφευκτη διαδικασία, οι ειδικοί επιστήμονες είναι σε θέση να αποκαταστήσουν την εξωτερική εμφάνιση του στήθους με πολλούς τρόπους. Η γυναίκα που έχει υποστεί την αφαίρεση του στήθους δεν είναι πια μόνη και αβοήθητη, αφού μετά από την κατάλληλη πλαστική εγχείρηση, η περιοχή των μαστών μπορεί να αποκατασταθεί με εκπληκτική ακρίβεια!

Ένας αγώνας χωρίς τέλος
Οι άνθρωποι, από τους αρχαίους κιόλας Αιγυπτιακούς πολιτισμούς, δεν έπαψαν να αγωνίζονται με όλα τα μέσα που διέθεταν σε κάθε εποχή, με μια πολύ δύσκολη ασθένεια και με έναν ύπουλο εχθρό που δεν υποχωρεί εύκολα, τον καρκίνο του μαστού.
Σήμερα, στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα, παρά την τεράστια πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας, η ασθένεια αυτή εξακολουθεί να απασχολεί το ανθρώπινο είδος και να προσβάλλει κατά μέσο όρο, σε κάποιο στάδιο της ζωής τους, περίπου 1 στις 9 γυναίκες. Άλλαξε, μήπως, κάτι από την εποχή των μάγων που ακρωτηρίαζαν βίαια και καυτηρίαζαν με πυρωμένα σίδερα το στήθος των γυναικών, για να διώξουν από το σώμα τους την ‘’κατάρα’’ που τους έστειλαν οι θεοί; Αν εξαιρέσουμε τα προγράμματα αυτοεξέτασης του στήθους ή τις προληπτικές μαστογραφίες που εντοπίζουν πολλές φορές πρώιμα τους όγκους, μήπως η έκβαση των προχωρημένων-μεταστατικών καταστάσεων είναι ελάχιστα βελτιωμένη σε σχέση με αυτή που συναντούμε στα αρχαία κείμενα; Θα μπορέσει, άραγε, κάποτε η ιατρική επιστήμη να βάλει οριστικά τέλος στη μάστιγα του καρκίνου του μαστού και να απαλλάξει τις γυναίκες από έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους που απειλούν και καταδυναστεύουν τη ζωή τους;

Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 18-8-2007

2 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Ανώνυμος είπε...

GIANNH KALHSPERA PALI EDO SHMERA
H MANA MOU EKANE KARKINO TOU MASTOU PRIN APO 4 XRONIA KAI EDO KAI ENA MHNA BREIKANE KAI STON PNEUMONA ENA STIGMA KAI PRIN MIA EBDOMADA EKANE KAI ALLO TEST KAI TH BREIKANE AKOMA ENA STIGMA ,AKOMA EIMAI STH GERMANIA ALLA SE ENA MHNA KATEBENO GIA PANTA STHN ELLADA EIXA ENA MAGAZI EDO KAI TO EDOSA ,AN KSERIS 8A H8ELA NA MOU PEIS TH PI8ANOTITES EXOUME ?
PANTA FILIKA
NIKOS
AN EXEIS SKYPE BALE MOLEMOU KAI NA MOU PEIS
EUXARISTO
MOLEMOU

Stefanogiannis είπε...

Αγαπητέ Νίκο καλησπέρα. Κανένας δεν μπορεί να σου πει για τυχόν πιθανότητες με βάση αυτά τα στοιχεία, δηλαδή τα στίγματα. Μόνο όταν γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις και ιδίως η βιοψία, ΜΟΝΟ ο ογκολόγος συνεκτιμώντας όλα τα στοιχεία θα σου πει την πρόβλεψή του για την πορεία της υγείας της. Δεν χρειάζεται να απογοητεύεσαι πάντως, αφού ένα σημαντικό μέρος των καρκίνων θεραπεύεται. Επίσης, το επίπεδο της θεραπείας του καρκίνου στην Ελλάδα δεν υστερεί σε τίποτα από το αντίστοιχο της Γερμανίας. Εκεί που υστερούμε είναι η οργάνωση και πολλές φορές η συμπεριφορά... Εύχομαι τα καλύτερα...

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top