Καφεΐνη και αθλητική επίδοση


Η καφεινη ειναι μια ουσια που καταναλωνεται σε μεγαλες ποσοτητες στη χωρα μας, αφου περιεχεται οχι μονο στον καφε, αλλα και στο τσαι, στις σοκολατες, σε αναψυκτικα (τυπου cola), σε συγκεκριμενα διαιτητικα βοηθηματα, αλλα και σε ορισμενα αναλγητικα και διουρητικα φαρμακα. Ποσο, ομως, επηρεαζει στην πραξη τις επιδοσεις των αθλητων που προπονουνται σε διαφορα αγωνισματα;


Μια παλιά γνώριμη

Η καφεΐνη είναι φυσική ουσία που απαντάται σε περισσότερα από 60 διαφορετικά είδη φυτών, ενώ ως χημικό προσθετικό χρησιμοποιείται σε αρκετά τρόφιμα, ροφήματα και ποτά. Επίσης, η χρήση της σε διατροφικά βοηθήματα και σε φάρμακα έχει εφαρμοστεί επειδή αυξάνει την απορρόφηση διαφόρων ουσιών από τον οργανισμό, ενισχύοντας τη δράση τους. Είναι γνωστό εδώ και πολλούς αιώνες, ότι παρά το γεγονός ότι η καφεΐνη δεν περιέχει θρεπτικά συστατικά, έχει εργογόνο δράση, δηλαδή μπορεί να επηρεάσει ποικιλοτρόπως την παραγωγή ενέργειας στον άνθρωπο.


Δράσεις της καφεΐνης στον άνθρωπο
Η καφεΐνη δρα ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος και προκαλεί αύξηση της εγρήγορσης, βελτίωση των αντανακλαστικών, αύξηση των καύσεων του οργανισμού και τόνωση των πνευματικών δραστηριοτήτων του ανθρώπου, μέσω της ενεργοποίησης περίπλοκων ορμονικών μηχανισμών. Επιπλέον, φαίνεται ότι προκαλεί διέγερση του καρδιαγγειακού, γαστρεντερικού, μυοσκελετικού, αναπνευστικού και αππεκριτικού συστήματος, ενώ η δράση της στην ψυχική διάθεση και τη συμπεριφορά ποικίλλει ανάλογα με το άτομο και την ποσότητα της ουσίας που καταναλώνει.

Αρνητικές επιδράσεις
Τα επίπεδα της καφεΐνης στο αίμα φτάνουν στη μέγιστη τιμή τους 30-60 λεπτά μετά την κατανάλωσή της. Η δράση της στον οργανισμό εξαρτάται από τη δόση και τη συχνότητα που καταναλώνεται. Εκτός, όμως, από τη διεγερτική της δράση, η καφεΐνη μπορεί να προκαλέσει μείωση της σωματικής απόδοσης. Έτσι, ιδίως σε μεγάλες δόσεις, φαίνεται να προκαλεί στομαχικές διαταραχές, λόγω αυξημένων γαστρικών εκκρίσεων, αύξηση της νευρικότητας, ήπια συμπτώματα εθισμού, τρεμούλιασμα, άγχος, καρδιακές αρρυθμίες, αϋπνία, πονοκέφαλο, διάρροια και σπανιότερα ήπιες παραισθήσεις.
Το σημαντικότερο, πάντως, πρόβλημα που προκαλεί είναι η αυξημένη διούρηση, δηλαδή η ουσία αυξάνει την απώλεια υγρών με τα ούρα, τα οποία θα πρέπει να αντικατασταθούν, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος αφυδάτωσης, ιδίως τις ημέρες που η θερμοκρασία είναι αυξημένη.

Μια ουσία που δεν είναι πια απαγορευμένη
Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή παλαιότερα είχε τοποθετήσει την καφεΐνη στη λίστα των παράνομων ουσιών που βελτιώνουν την αθλητική επίδοση. Η μέγιστη συγκέντρωση που επιτρεπόταν να βρεθεί στα ούρα των αθλητών μετά τον αγώνα ήταν 12 μg/ml, ενώ οι ποινές που επιβάλλονταν σε περίπτωση υπέρβασης του ορίου ήταν ο αποκλεισμός των αθλητών από κάθε διοργάνωση για διάστημα μέχρι 2 χρόνια, καθώς και η αναστολή όλων των οικονομικών ή φορολογικών ευεργετημάτων της πολιτείας. Πρόσφατα, όμως, μετά από εκτίμηση των νεότερων επιστημονικών δεδομένων, η καφεΐνη έπαψε να θεωρείται απαγορευμένη ουσία. Για να φτάσει, πάντως, η συγκέντρωση καφεΐνης στα ούρα τα 12 μg/ml, θα πρέπει ένας μέσος αθλητής 70 κιλών να καταναλώσει περίπου 6 μεγάλα ποτήρια στιγμιαίου καφέ (τύπου ‘’φραπέ’’) ή 12 κουτιά αναψυκτικών τύπου cola ή 10 φλυτζάνια τσάι, δηλαδή ακραίες και υπερβολικές ποσότητες. Αξίζει να σημειωθεί ότι παλαιότερα είχε γίνει προσπάθεια ντοπαρίσματος αθλητών με χάπια ή ενέσεις συμπυκνωμένης καφεΐνης, τα οποία είχαν πολύ άσχημα αποτελέσματα, αφού παρουσιάστηκαν τοξικές αντιδράσεις που έφτασαν μέχρι την ηπατική και νεφρική ανεπάρκεια των αθλητών.

Οι επιδράσεις στην αθλητική επίδοση
Ο τρόπος που δρα η καφεΐνη στον οργανισμό είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, διότι η ουσία μπορεί να επηρεάσει μεγάλο αριθμό κυττάρων του ανθρώπου και έτσι δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί ο ακριβής μηχανισμός που προσβάλλει συγκεκριμένους ιστούς. Όσον αφορά στη βελτίωση των σωματικών δυνάμεων, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι πιθανότατα ο μηχανισμός δράσης της είναι διαφορετικός όχι μόνο από άτομο σε άτομο, αλλά και για κάθε τύπο άσκησης. Στα περισσότερα πειράματα, χορηγούνται στους αθλητές 1 ώρα πριν την άσκηση, 5-6 χιλιοστά του γραμμαρίου καφεΐνη για κάθε κιλό βάρους του σώματός τους. Όσον αφορά στα αγωνίσματα μικρής διάρκειας, όπως είναι οι δρόμοι ταχύτητας ή οι μικρές αποστάσεις στην κολύμβηση, η επίδραση της καφεΐνης φαίνεται να είναι αμελητέα. Αντίθετα, στα αγωνίσματα αντοχής έχει βρεθεί μια μικρή βελτίωση των σωματικών δυνάμεων ορισμένων αθλητών, η οποία δεν φαίνεται να είναι ικανή να διαφοροποιήσει τα αγωνιστικά αποτελέσματα. Έχει παρατηρηθεί, όμως, ότι για άγνωστους λόγους υπάρχει κάποιο όριο στην εκμετάλλευση της καφεΐνης από τον οργανισμό, αφού πάνω από μια συγκεκριμένη συγκέντρωση της ουσίας, δεν παρατηρείται περαιτέρω βελτίωση στην απόδοση των αθλητών.

Η καφεΐνη τελικά είναι χρήσιμη ή βλαπτική;
Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές επιστημονικές μελέτες σε διάφορα αγωνίσματα, οι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει σε κοινά αποδεκτά συμπεράσματα για τη θετική ή την αρνητική επίδραση της καφεΐνης στην απόδοση των αθλητών. Τα μόνα σημεία που οι επιστήμονες φαίνεται να συμφωνούν είναι η βλαπτικότητα της ουσίας σε μεγάλες δόσεις, η μικρή ωφέλειά της σε ορισμένα αγωνίσματα αντοχής, καθώς και η ανάγκη αποφυγής κατάχρησής της τους θερμούς μήνες του χρόνου από τους αθλητές, λόγω του αυξημένου κινδύνου πρόκλησης αφυδάτωσης.

Τι θα πρέπει να κάνουν οι αθλητές;
Κανένας δεν είναι λογικό να στερήσει από τους αθλητές, ιδίως αν αυτοί είναι ερασιτέχνες, την κατανάλωση καφέ, την κυριότερη πηγή καφεΐνης, ο οποίος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης νεοελληνικής διατροφής. Σε κάθε περίπτωση, όμως, λόγω των ενδεχόμενων παρενεργειών που αναφέρθηκαν παραπάνω, αλλά και της μικρής πιθανότητας βελτίωσης της απόδοσης, η καφεΐνη είναι προτιμότερο να καταναλώνεται σε μικρές και σταθερές ποσότητες, οι οποίες δεν θα πρέπει να αλλάζουν πριν τη συμμετοχή των αθλητών σε αγώνες, διότι η απότομη στέρησή της μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, ζαλάδες, νύστα ή τάση για έμετο.

Άδικος ο κόπος…
Τελικά, ο ρόλος της καφεΐνης, όπως φαίνεται και από την απόφαση της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, που την αφαίρεσε από τη λίστα των απαγορευμένων ουσιών, μάλλον είχε στο παρελθόν υπερεκτιμηθεί, αφού στις περισσότερες έρευνες που έχουν γίνει πάνω στη δράση της, καταδεικνύεται η αμελητέα έως και ανύπαρκτη συμβολή της στην βελτίωση της αθλητικής επίδοσης. Αναμφίβολα, όμως, είναι σε κάθε περίπτωση χρήσιμο οι αθλητές που έχουν υψηλούς στόχους, να ελέγχουν όχι μόνο τις γνωστές πηγές καφεΐνης, αλλά και τις συσκευασίες των ποτών, των τροφίμων, ή των συμπληρωμάτων που καταναλώνουν, ώστε, γνωρίζοντας την περιεκτικότητά τους στην ουσία, να είναι σε θέση να αποφύγουν τις πιθανές αρνητικές συνέπειές της.


Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 25-9-2007

1 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Tasos είπε...

Πάρα πολύ χρήσιμο άρθρο... ;)

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top