Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


Ένα προσφιλές διαχρονικό θέμα συζήτησης μεταξύ των ανθρώπων, κυρίως σε περιοχές που τα κρούσματα είναι αυξημένα, είναι τα αίτια και η προέλευση του καρκίνου. Παρά την ύπαρξη, όμως, ενδείξεων ότι ο άνθρωπος προσβάλλεται από τον καρκίνο από την εποχή κιόλας που πρωτοεμφανίστηκε στον πλανήτη, ακόμη και στις μέρες μας πολλοί πιστεύουν ότι η ‘’επάρατη’’ νόσος έχει εμφανιστεί μόλις τα τελευταία χρόνια και οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής και την απομάκρυνση από την υγιεινή ζωή και διατροφή.

Τι ακριβώς είναι ο καρκίνος;
Ο όρος ‘’καρκίνος’’ αναφέρεται στην υπερβολική, χωρίς προγραμματισμό, ανάπτυξη κυττάρων του οργανισμού, που ήταν φυσιολογικά μέχρι τη στιγμή της έναρξης της διαδικασίας καρκινογένεσης. Τα καρκινικά κύτταρα, δηλαδή, δεν ακολουθούν το φυσιολογικό δρόμο της γήρανσης και του κυτταρικού θανάτου, αλλά συνεχίζουν να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα σχηματίζοντας μια μάζα που ονομάζεται όγκος. Ο καρκίνος αντιπροσωπεύει περισσότερες από 200 διαφορετικούς τύπους νόσου, οι οποίοι είναι δυνατό να προσβάλλουν σχεδόν οποιοδήποτε σημείο του σώματος.

Οι πρώτες παρατηρήσεις
Τα πρώτα στοιχεία που υποδηλώνουν την παρουσία καρκίνου εντοπίστηκαν σε απολιθωμένα ανθρώπινα οστά και καταγράφηκαν σε αρχαία κείμενα. Συγκεκριμένα, μετά από μελέτες που έγιναν σε μούμιες, βρέθηκαν αλλοιώσεις στην περιοχή του αυχένα και της κεφαλής, οι οποίες σχετίζονται με την παρουσία ενός τύπου καρκίνου των οστών, του οστεοσαρκώματος.
Η παλαιότερη γραπτή αναφορά περιστατικού με καρκίνο ανακαλύφθηκε σε πάπυρο στην αρχαία Αίγυπτο που χρονολογείται γύρω στο 1600 π.Χ., στον οποίο αναφέρονται οκτώ περιπτώσεις εύρεσης όγκου στο στήθος γυναικών, που αντιμετωπίζονταν θεραπευτικά με καυτηριασμό με τη βοήθεια ενός εργαλείου που ονομαζόταν ΄΄τρυπάνι φωτιάς΄΄, χωρίς όμως, όπως γράφεται, να υπάρξει θεραπεία.

Προέλευση της λέξης ‘’καρκίνος’’
Η λέξη ΄΄καρκίνος’’ χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην αρχαία Ελλάδα και αναφέρεται στο ζώο καρκίνο (κάβουρα), του οποίου τα πόδια τοποθετούνται αντιδιαμετρικά στο σώμα του. Ο όρος αποδίδεται στον Ιπποκράτη, που έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ, ο οποίος θεωρούσε ότι οι διογκωμένες φλέβες στο στήθος γυναικών με καρκίνο του μαστού μοιάζουν με τα πόδια του κάβουρα, ενώ χρησιμοποιούσε συχνά τις λέξεις ΄΄καρκίνος΄΄ και ΄΄καρκίνωμα΄΄, για να περιγράψει διάφορες διογκώσεις με ή χωρίς σχηματισμό εξωτερικού έλκους.

Οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί
Ο Ιπποκράτης θεωρείται ότι είναι ο πρώτος γιατρός που κατανόησε και περιέγραψε τις διαφορές μεταξύ καλοήθους και κακοήθους όγκου. Οι περιορισμένες, όμως, γνώσεις και τα μηδαμινά μέσα της εποχής τον οδήγησαν στη διατύπωση της λανθασμένης θεωρίας ότι το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από τέσσερις ‘’χυμούς’’ που είναι το αίμα, το φλέγμα, η κίτρινη χολή και η μαύρη χολή. Ειδικότερα, πίστευε ότι ο καρκίνος προκαλείται από την αύξηση της αναλογίας της μαύρης χολής στο προσβεβλημένο σημείο του σώματος του ασθενούς. Η άποψη αυτή του Ιπποκράτη απέκτησε με το πέρασμα των χρόνων τέτοια οικουμενική αποδοχή και εξάπλωση, ώστε απετέλεσε την κυρίαρχη θεωρία καρκινογένεσης σε ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο για 14 αιώνες.
Επίσης, ένας άλλος μεγάλος γιατρός της αρχαιότητας, ο Γαληνός, αν και είχε ασχοληθεί επί σειρά ετών με κάθε πτυχή αυτής της νόσου, με αποτέλεσμα να καταγραφεί ως ο πρώτος ογκολόγος της ιστορίας, ανέφερε ότι ο καρκίνος σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να θεραπευτεί.

Η περιγραφή των όγκων
Οι Έλληνες γιατροί της εποχής ανέφεραν σε αρχαία κείμενα ότι ο καρκίνος είχε μέγεθος ‘’από οφθαλμού ιχθύος μέχρι πέπονος, με επιφάνεια ανώμαλη, οχθώδη, σύσταση σκληρή και χροιά μελανώτερη από τα φλεγμαίνοντα μέρη’’, ενώ είχε γίνει αντιληπτή η μεγάλη ανάπτυξη του αγγειακού συστήματος που υποστηρίζει τον όγκο (‘’και κεκιρσωμένας έχων τα πέριξ φλέβας’’). Επίσης ανέφεραν ότι ο καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε σημείο του σώματος, με πιο συνηθισμένη εντόπιση τους μαστούς και το γεννητικό σύστημα των γυναικών.

Οι αντικαρκινικές θεραπείες
Στα αρχικά στάδια του καρκίνου οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί έδιναν διάφορα φάρμακα ή εφάρμοζαν εμπειρικές θεραπευτικές τεχνικές όπως η κάθαρση και η φλεβοτομία και όταν αυτά δεν είχαν αποτέλεσμα, προχωρούσαν σε χειρουργική επέμβαση. Μερικά από τα φάρμακα που χρησιμοποιούσαν ήταν τα βότανα κνίδη, ασκληπιάς, ερέβινθος, δρακοντία, άγριος σίκυς, στρύχνος κ.α., ενώ θεωρούσαν επίσης ότι αντικαρκινική δράση έχουν ο λιθάργυρος, ο μόλυβδος, η καδμεία και η χαλκίτις.
Πριν από τη χειρουργική επέμβαση οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί χορηγούσαν διάφορα φάρμακα για την κάθαρση του ‘’μελαγχολικού’’ χυμού που θεωρούσαν ότι προκαλεί τον καρκίνο, ενώ στη συνέχεια αφαιρούσαν τον όγκο με καυτό ξυράφι, ώστε να αποφεύγεται η αιμορραγία (‘’ξυραφίοις πεπυρωμένοις ομού τέμνουσι και δικαίουσιν’’). Μετά την επέμβαση ακολουθούσε τονωτική διατροφή, γυμναστική και ειδική αγωγή ανάρρωσης για την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας (‘’ευχυμίας’’) του σώματος.

Επίλογος
Από τα παραπάνω στοιχεία, τα οποία έχουν αντληθεί από αρχαία κείμενα, γίνεται αντιληπτό ότι ο καρκίνος δεν εμφανίστηκε αυτόματα τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά αντίθετα ήταν γνωστός από την εποχή της κλασικής Ελληνικής αρχαιότητας, κατά την οποία οι αρχαίοι γιατροί όχι μόνο διέκριναν την αιτιολογία, αλλά και καθόρισαν επακριβώς τον εντοπισμό, τη μορφολογία, τη συμπτωματολογία, την πρόγνωση και τη θεραπεία της νόσου.
Αναμφίβολα ο σύγχρονος τρόπος ζωής περιλαμβάνει πολλούς αποδεδειγμένα καρκινογόνους παράγοντες, όπως είναι το κάπνισμα, η κακή διατροφή, η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία, ένα μεγάλο φάσμα χημικών ουσιών, αλλά και η περιβαλλοντική ρύπανση. Παρά την ύπαρξή τους, όμως, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί το γεγονός ότι ο καρκίνος αναπτύσσεται μετά από αλλαγές (μεταλλάξεις) στο γενετικό υλικό ενός ατόμου (DNA), οι οποίες γίνονται ακόμη και τυχαία στον οργανισμό, χωρίς να υπάρχει κανένας εμφανής επιβαρυντικός παράγοντας. Οι επιστήμονες, δηλαδή, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η καρκινογένεση προκαλείται από μια διαδικασία ‘’λοξοδρόμησης’’ της φυσιολογικής κυτταρικής αναπαραγωγής και ανάπτυξης, η οποία είναι συνυφασμένη με την ίδια την ύπαρξη και την ιστορική πορεία του ανθρώπου.

Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 21-7-2006

0 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top