Τα τελευταία χρόνια μελετάται όλο και περισσότερο στις ανεπτυγμένες χώρες η σχέση μεταξύ θρησκευτικότητας και ιατρικής, στα πλαίσια της αναζήτησης νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων για την ανακούφιση των ασθενών.
Εισαγωγή

H πνευματικότητα του ανθρώπου, αυτή που αναφέρεται σε θρησκευτικές ενέργειες στα πλαίσια μιας οργανωμένης θρησκευτικής κοινότητας, υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζεται όχι μόνο με την έκβαση προϋπάρχουσας νόσου, αλλά και την κατάστασης της υγείας ενός ανθρώπου γενικότερα. Στο αντίθετο άκρο, είναι ευρέως γνωστό ότι σε περιπτώσεις στείρας και φανατικής προσήλωσης σε θρησκευτικές πεποιθήσεις, και ιδίως σε αιρέσεις που έρχονται σε αντίθεση με σύγχρονες θεραπευτικές στρατηγικές, όπως η άρνηση μετάγγισης στους μάρτυρες του Ιεχωβά, μπορεί να έχουν ακόμη και μοιραία κατάληψη για τη ζωή του ασθενή. Παρά το γεγονός, όμως, ότι πολλοί γιατροί δεν τις εμπιστεύονται, η θρησκεία και η πνευματικότητα φαίνεται ότι υπεισέρχονται στην καθημερινή ιατρική πρακτική, ως σημαντικά θεραπευτικά βοηθήματα.


Η σχέση θρησκείας και ιατρικής στην πορεία του χρόνου
Η στενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ιατρικής εμφανίζεται σε πολλούς λαούς. Αρχικά, στη μακρά διαδρομή του ανθρώπου υπήρχαν περίοδοι που το ίδιο πρόσωπο ασκούσε την Ιατρική παράλληλα με την πνευματική εξουσία. Αιώνες αργότερα, η σχέση πνευματικότητας και ιατρικής φάνηκε ότι ήταν μεγαλύτερη στο Χριστιανισμό, σε σύγκριση με άλλες θρησκείες. Επίσης, πολλά είναι τα παραδείγματα θαυμάτων που σχετίζονται με ίαση σοβαρών ασθενειών στην Καινή διαθήκη: ‘’Και μεταβάς εκείθεν ο Ιησούς, ήλθε παρά τη θάλασσαν της Γαλιλαίας, και αναβάς εις το όρος εκάθητο εκεί, και προσήλθον αυτώ όχλοι πολλοί έχοντες μεθ’ εαυτών χωλούς, τυφλούς, κωφούς, κυλλούς και ετέρους πολλούς, και έρριψαν αυτούς παρά τους πόδας του Ιησού, και εθεράπευσεν αυτούς, ώστε τους όχλους θαυμάσια βλέποντας κωφούς ακούοντας, αλάλους λαλούντας, κυλλούς υγιείς, χωλούς περιπατούντας και τυφλούς βλέποντας, και εδόξαζον τον Θεόν του Ισραήλ’’.
Το ποσοστό των θρησκευομένων ατόμων σε διάφορες χώρες του κόσμου είναι σχεδόν αδύνατο να υπολογιστεί. Ειδικά στην Ελλάδα, σχεδόν το 100% του πληθυσμού δηλώνει ότι ανήκει σε κάποιο θρήσκευμα, με το συντριπτικό ποσοστό να τάσσεται υπέρ του Χριστιανισμού, ενώ είναι άγνωστη η αναλογία αυτών που παρακολουθούν τακτικά θρησκευτικές λειτουργίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τους 300 οικογενειακούς γιατρούς που ρωτήθηκαν το 1996 στο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Οικογενειακής Ιατρικής, ποσοστό 90% δήλωσαν πεπεισμένοι ότι η θρησκευτική πίστη μπορεί να βοηθήσει σοβαρά στην αντιμετώπιση πολλών νόσων, ενώ το 50% ανέφερε ότι πιστεύει ότι οι προσευχές των συγγενών και φίλων μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς, ώστε να βελτιωθεί η υγεία τους! Αν υπολογίσουμε, μάλιστα, ότι τα ποσοστά αυτά παρατηρούνται στην Αμερική, μια χώρα με μεγάλο εύρος θρησκευτικών πεποιθήσεων, μπορούμε άφοβα να κάνουμε την εκτίμηση ότι στη χώρα μας, που δεν υπάρχουν επιστημονικώς τεκμηριωμένα στοιχεία, τα αποτελέσματα θα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακά.

Η ενεργός θρησκευτική ζωή και η ασθένεια
Η ενεργός συμμετοχή των ατόμων σε διάφορες θρησκευτικές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα η παρακολούθηση θρησκευτικών τελετών (λειτουργίας, κηρυγμάτων κλπ.) ή η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες, κυρίως φιλανθρωπικές, πάντα στα πλαίσια μιας οργανωμένης θρησκευτικής κοινότητας, έχει αποδειχθεί σε πολλές μελέτες ότι αλληλεπιδρά θετικά με το φαινόμενο της νόσου. Παρακάτω παρατίθενται αναλυτικά στοιχεία επιστημονικών ερευνών για συγκεκριμένα νοσήματα, τα οποία έχουν δημοσιευθεί σε διεθνώς αναγνωρισμένα ιατρικά περιοδικά ή βιβλία.
  • Ενίσχυση ανοσοποιητικού συστήματος: Σε έρευνα που αφορούσε 1.718 ηλικιωμένα άτομα, διαπιστώθηκε ότι όσοι παρακολουθούσαν θρησκευτική λειτουργία τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, είχαν 30% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν λοιμώξεις, ενώ οι τιμές των βοηθητικών κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος παρουσιάστηκαν αυξημένες.
  • Κατάθλιψη: Σε σχετική μελέτη που έχει δημοσιευθεί και αναφέρεται σε 87 άτομα άνω των 60 ετών, έχει δειχθεί ότι όσο πιο θρησκευόμενοι ήταν οι ασθενείς, τόσο πιο σύντομα απαλλάσσονταν από το πρόβλημα της κατάθλιψης.
  • Αρτηριακή πίεση: Σε έρευνα του 1998, διαπιστώθηκε ότι τα άτομα που παρακολουθούσαν τακτικά κάποιο θρησκευτική λειτουργία ή μελετούσαν τη Βίβλο καθημερινά, είχαν σημαντικά μικρότερη αρτηριακή πίεση, σε σχέση με εκείνους που απείχαν από τις συγκεκριμένες δραστηριότητες. Επίσης, άλλη έρευνα που αναφερόταν στην επίδραση ποικίλλων παραμέτρων της θρησκευτικής ζωής, έδειξε ότι ειδικά οι θρησκευόμενες γυναίκες διέθεταν χαμηλότερα επίπεδα αρτηριακής πίεσης, σε σύγκριση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.
  • Αλκοολισμός: Σε πολλές χώρες είναι συχνό το φαινόμενο ατόμων τα οποία ανήκουν σε θρησκευτικές κοινότητες, κυρίως Χριστιανικές, να προσεύχονται με σκοπό την απαλλαγή ενός μέλους της κοινότητας από συγκεκριμένη νόσο ή επιβλαβή συνήθεια. Σε μελέτη που αφορούσε στην επίδραση της προσευχής από υγιείς εθελοντές υπέρ πασχόντων αλκοολικών, διαπιστώθηκε ότι η προσευχή τους δεν απέφερε αξιοπρόσεκτο κλινικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, η προσευχή εκ μέρους των ιδίων των πασχόντων, είχε ως αποτέλεσμα τη μικρή μείωση της κατανάλωσης αλκοόλης μετά από περίπου 3 μήνες.
  • Νοσηλεία στο νοσοκομείο: Σε εξειδικευμένη μελέτη που έγινε το 1999, αποδείχθηκε ότι τα άτομα που εκκλησιάζονταν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, είχαν λιγότερες εισαγωγές στο νοσοκομείο για οξείες καταστάσεις, καθώς και ότι σε περίπτωση νοσηλείας τους ο αριθμός των ημερών νοσηλείας ήταν σημαντικά μικρότερος, συγκριτικά με άτομα όμοιας ηλικίας τα οποία δεν εκκλησιάζονταν. Επιπλέον, η μελέτη έδειξε ότι το κόστος φροντίδας υγείας των ατόμων που εκκλησιάζονται, είναι μικρότερο από το μέσο όρο του γενικού πληθυσμού.
  • Θνητότητα: Έχει δειχθεί σε εξειδικευμένες έρευνες στην Αμερική ότι τα άτομα που παρακολουθούσαν τακτικά θρησκευτικές τελετές παρουσίαζαν χαμηλότερη θνητότητα, σε σύγκριση με τα άτομα που δεν το έπραταν. Πιστεύεται, όμως, ότι στο γεγονός αυτό παίζουν ρόλο επιπλέον και διάφοροι αδιευκρίνιστοι ψυχολογικοί παράγοντες.
Η θρησκευτικότητα της μητέρας
Η θρησκευτικότητα των μητέρων φαίνεται ότι επηρεάζει θετικά την ψυχοσωματική εξέλιξη των παιδιών. Έχει παρατηρηθεί σε ειδικές μελέτες, ότι οι νέοι των οποίων οι μητέρες παρακολουθούσαν συχνά θρησκευτικές λειτουργίες, ήταν γενικά ευχαριστημένοι από την ποιότητα της ζωής τους, συμμετείχαν ενεργά στις δραστηριότητες της οικογένειάς τους, επέλυναν ικανοποιητικότερα προβλήματα που σχετίζονταν με την υγεία και είχαν μεγαλύτερη υποστήριξη από τους φίλους τους, συγκριτικά με παιδιά μητέρων που δεν ασχολούνταν καθόλου με τη θρησκεία.

Ο ρόλος της προσευχής
Σε βιβλίο του Αμερικανού Λ. Ντόσεϊ που εκδόθηκε το 1993, περιγράφονται περισσότερα από 300 πειράματα με τη χρήση προσευχής, Οι περισσότερες από τις μισές μελέτες, έδειξαν ότι η προσευχή μετέβαλε, σε στατιστικά σημαντικό βαθμό, τα θεραπευτικά αποτελέσματα στους ασθενείς που ελέγχθηκαν.

Ο ρόλος της πνευματικότητας
Η εκτίμηση του ρόλου της πνευματικότητας δίνει τη δυνατότητα στο θεράποντα να κατανοήσει σε βάθος τον ασθενή και τις ανάγκες του. Ο θεράπων ιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλές θεραπευτικές στρατηγικές βασιζόμενες στην πνευματικότητα. Επίσης, οι έρευνες δείχνουν ότι ο βαθμός πνευματικότητας του γιατρού μπορεί να επηρεάσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των γιατρών
Σε πρόσφατη μελέτη φάνηκε ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των γιατρών δεν διαφέρουν αναλογικά από αυτές του γενικού πληθυσμού. Επίσης, στην ίδια μελέτη δείχθηκε ότι όσο πιο θρησκευόμενος ήταν ο άρρωστος, τόσο περισσότερο θα επιθυμούσε να γνωρίζει, να μοιράζεται αλλά και να συμμετέχει σε θρησκευτικές δραστηριότητες μαζί με το γιατρό του.

Η πνευματικότητα στην καθημερινή ιατρική πράξη
Σύμφωνα με την άποψη πολλών συγγραφέων, ο θεράπων ιατρός θα πρέπει να προσδιορίζει από την αρχή τη σχέση του ασθενή με τη θρησκεία, ενώ είναι προτιμότερο να την καταγράφει στο ιστορικό του. Το γεγονός αυτό είναι χρήσιμο να γίνεται, ώστε να αντληθεί το μέγιστο δυνατό όφελος από την πνευματικότητα του ασθενή και τη σχέση του με τη θρησκεία, αφού, όπως δείχθηκε νωρίτερα, ο ρόλος της έχει πολλά ευεργετικά στοιχεία για τη γενικότερη πορεία της υγείας και της ανάρρωσης ενός ατόμου.

Συμπεράσματα
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η θρησκεία και η πίστη προάγουν την υγεία και βοηθούν στην καταπολέμηση της νόσου, μέσω της αυξημένης κοινωνικής υποστήριξης, της βελτίωσης της ικανότητας αντιμετώπισης της νόσου, αλλά και της ανάπτυξης θετικής εικόνας που έχουν οι ίδιοι οι ασθενείς για τον εαυτό τους. Ακόμη, η σχέση με τη θρησκεία είναι πιθανό να δρα ανασταλτικά σε συνήθειες που βλάπτουν την υγεία, όπως είναι το κάπνισμα και η χρήση ναρκωτικών ουσιών. Σήμερα, ακόμη και αν επιχειρείται από πολλούς η ισοπέδωση κάθε αξίας, οι θεράποντες γιατροί θεωρείται ότι έχουν δικαίωμα ή και υποχρέωση να αναγνωρίσουν το δυνητικά θεραπευτικό ρόλο της πνευματικότητας και της θρησκευτικότητας στην υγεία των ασθενών, αλλά και στη θεραπεία των νόσων, δημιουργώντας ένα είδος συμμαχίας με τις εσωτερικές πεποιθήσεις των ατόμων που πάσχουν.
Οι ερωτήσεις σχετικά με τις μεταφυσικές απόψεις των ασθενών, αλλά και ο ρόλος που διαδραματίζουν στη ζωή τους, θα πρέπει πιθανότατα να αποτελούν τμήμα του ιατρικού ιστορικού, ασφαλώς μετά τη συγκατάθεσή τους, ενώ οι απαντήσεις θα πρέπει να καταγράφονται με ακρίβεια και να χρησιμοποιούνται για την ψυχοσωματική τους ενίσχυση στον αγώνα που δίνουν απέναντι σε κάθε μικρή ή μεγάλη νόσο. 




Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χριστός και Κόσμος',Μάιος-Ιούν. 2008

2 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Ανώνυμος είπε...

ok ama einai na arxisoume tis eksipnades se pio aneksartito iatriko Journal exoun dimosieuthei autes oi ereunes?

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΓΙΑΝΝΗΣ είπε...

Φίλε ανώνυμε, αν δεις στην πηγή των ιατρικών εργασιών [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez] και βάλεις στην αναζήτηση τις λέξεις spirituality, health θα δεις ότι υπάρχουν πολλές τεκμηριωμένες μελέτες από ειδικούς επιστήμονες. Όπως, επίσης, θα δεις στην τελευταία παράγραφο του άρθρου, η πίστη ΔΕΝ θεραπεύει, ιδίως τα ανίατα, νοσήματα, αλλά βελτιώνει την ποιότητα ζωής μέσω της ενίσχυσης του ανοσιακού συστήματος του ασθενή.

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top