Η ισπανική γρίπη του 1918


Η γριπη ειναι μια ιογενης λοιμωξη που προσβαλλει το αναπνευστικο συστημα και οφείλεται στον ιο Ινφλουεντζα τυπου Α ή Β. Εμφανιζεται συνηθως τους χειμερινους μηνες του χρονου, σε καθε γωνια του κοσμου, προσβαλλοντας εκατομμυρια ανθρωπους.

Εισαγωγή
Η γρίπη εξαπλώνεται ταχύτατα στο γενικό πληθυσμό, με διάρκεια λοίμωξης συνήθως 6-8 εβδομάδες, εμφανίζοντας εποχικές εξάρσεις. Ο ιός, επίσης, της γρίπης έχει τη δυνατότητα συνεχώς να αλλάζει και να παράγει νέους μολυσματικούς τύπους (στελέχη), που μπορούν να προσβάλλουν ολόκληρους πληθυσμούς. Τα βασικά της συμπτώματα είναι η αιφνίδια εμφάνιση υψηλού πυρετού, ο οποίος μπορεί να συνοδεύεται από ισχυρό πονοκέφαλο, ρίγος, ρινική καταρροή, μυαλγίες, έντονο βήχα, αίσθημα κόπωσης ή και γαστρεντερικές διαταραχές.

Η γρίπη είναι πιθανό να οδηγήσει σε δευτερογενείς επιπλοκές που ενδέχεται να απειλήσουν ακόμη και την ανθρώπινη ζωή, όπως είναι η βρογχίτιδα, η ωτίτιδα και η πνευμονία. Κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας καταγράφηκαν αρκετές φορές εκρηκτικές εξάρσεις γρίπης, που ονομάζονται πανδημίες, οι οποίες οδήγησαν στο θάνατο εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι πρώτες πανδημίες


Τα συμπτώματα της γρίπης περιέγραψε πρώτη φορά στην ιστορία ο Έλληνας «πατέρας της ιατρικής», Ιπποκράτης, το 412 π.Χ. Η πρώτη, πάντως, μεγάλη πανδημία γρίπης καταγράφηκε το 1580 και από τότε εμφανίζεται με περιοδικότητα περίπου κάθε 10 έως 30 χρόνια. Πανδημίες γρίπης αναφέρονται στις περιόδους 1729-1730, 1781-1782, 1833-1834, 1847-1848 και οφείλονται σε επιδημικούς ιούς, οι οποίοι είναι εντελώς διαφορετικοί από τα προηγούμενα μικροβιακά στελέχη λόγω κάποιας μετάλλαξης, ενώ εξαπλώνονται γρήγορα και μολύνουν μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες. Σε αντίθεση με τις εποχικές επιδημίες γρίπης, οι πανδημίες εκδηλώνονται απρόσμενα και σπάνια, ενώ εξαφανίζονται εντελώς απότομα και ανεξήγητα.

Η ‘’ισπανική’’ γρίπη του 1918

Η πρώτη μεγάλη πανδημία γρίπης του τελευταίου αιώνα εμφανίστηκε το 1918, σε τρεις απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές: στη Βοστώνη των ΗΠΑ, στο Μπρεστ της Γαλλίας και στο Φριτάουν της Σιέρρα Λεόνε. Τα ποσοστά θνησιμότητας της ασθένειας ήταν πολύ μεγάλα και αντίθετα από ανάλογες περιπτώσεις, τα θύματά της ήταν κυρίως νέοι 20-40 ετών και όχι αδύναμα ή ηλικιωμένα άτομα.

Η ισπανική γρίπη, όπως ονομάστηκε, μεταδόθηκε πολύ γρήγορα σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ μέσα σε 6 μήνες μόλυνε το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού (δηλαδή περίπου 600 εκατομμύρια από τα 1,8 δισεκατομμύρια του πλανήτη), θανατώνοντας 20-40 εκατομμύρια ανθρώπους. Έχει υπολογιστεί μάλιστα ότι ο δείκτης θνησιμότητας αυτής της γρίπης ήταν ιδιαίτερα υψηλός, αφού ξεπερνούσε το 2,5% (δηλαδή 25 θάνατοι για κάθε 1.000 προσβεβλημένους ανθρώπους), τη στιγμή που σε άλλες παλαιότερες πανδημίες γρίπης δεν υπερέβαινε το 0,1%!

Αν και για πολλά χρόνια δεν ήταν εφικτό να προσδιοριστεί η προέλευση του στελέχους του ιού που προκάλεσε τη συγκεκριμένη πανδημία, μια πρόσφατη έρευνα από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Παθολογίας, που δημοσιεύθηκε στο διεθνούς φήμης περιοδικό Science, κατέδειξε ότι πιθανότατα προήλθε από κάποιο τύπο γρίπης των πτηνών. Οι συγκεκριμένοι ερευνητές μελέτησαν δείγματα του ιού της ισπανικής γρίπης που είτε είχαν διατηρηθεί σε εργαστήρια, είτε βρέθηκαν σε πτώματα διατηρημένα στο παγωμένο έδαφος της Αλάσκας και διαπίστωσαν ότι ο ιός είχε υποστεί μια διαφοροποίηση (μετάλλαξη) που του επέτρεπε να εισέρχεται και στα ανθρώπινα κύτταρα.

Το ξεκίνημα

Οι περισσότερες έρευνες συγκλίνουν στο γεγονός ότι η γρίπη ξεκίνησε από περιοχές του Κάνσας των ΗΠΑ στις αρχές του 1918, όπου προσέβαλε, για άγνωστους λόγους, κυρίως νέους ανθρώπους. Εκείνη την εποχή οι ΗΠΑ εισήλθαν στο Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για τον οποίο επιστράτευσαν εκατοντάδες χιλιάδες νέους άνδρες. Οι στρατιώτες αυτοί μεταφέρθηκαν στα χαρακώματα του Δυτικού Μετώπου στην Ευρώπη, όπου πολεμούσαν ανάμεσα στα πτώματα και τα λασπόνερα των στενών χαρακωμάτων, σε άθλιες συνθήκες υγιεινής που ευνοούσαν αφάνταστα τη μετάδοση της γρίπης. Επιπλέον, φαίνεται ότι δεν έγινε αντιληπτό από τους γιατρούς της εποχής ότι πρόκειται για μια γενικότερη πανδημία, αφού είχαν θεωρήσει ότι τα εμφανιζόμενα συμπτώματα προκαλούνται από κάποιο ‘’πυρετό τριών ημερών’’.

Είναι πιθανό η ισπανική γρίπη να διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ακόμη και στις διαδικασίες τερματισμού του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς οι στρατιώτες ήταν πολύ αδύναμοι για να πολεμήσουν και τα θύματα της πανδημίας ήταν πολύ περισσότερα από τα θύματα στα πεδία των μαχών. Η ισπανική γρίπη αποδεκάτισε ολόκληρες κοινότητες σε διάφορα μέρη του κόσμου. Ο ιός εξαπλώθηκε ακόμη και στην Αρκτική, καθώς και σε απομακρυσμένα νησιά του Ειρηνικού.

Λέγεται, πάντως, ότι η γρίπη αυτή προήλθε πιθανότατα από την Άπω Ανατολή, αλλά ονομάστηκε ισπανική επειδή οι πρώτες αναφορές της νόσου προήλθαν από εφημερίδες της Ισπανίας, μιας χώρας που δεν συμμετείχε στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Οι προσβεβλημένοι άνθρωποι πέθαιναν κυρίως από λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος, ενώ τα συμπτώματά της ήταν όμοια με αυτά της συνηθισμένης εποχιακής γρίπης.

Η παγκοσμιοποίηση της γρίπης

Από το καλοκαίρι του 1918 η θανατηφόρα γρίπη άρχισε να παγκοσμιοποιείται, αφού τα εμπορικά πλοία και οι στρατιώτες τη μετέφεραν και στις πιο μακρινές περιοχές της γης. Η πανδημία γρίπης προκαλούσε μεγάλο αριθμό θανάτων, αφού περίπου το 2,5% των νοσούντων πέθαινε μέσα σε λίγες μέρες. Στις φτωχότερες, μάλιστα, χώρες, όπως η Ινδία, το ποσοστό θνησιμότητας ήταν διπλάσιο από αυτό των υπολοίπων, σε σημείο που ο αριθμός των θανάτων σε αυτή τη χώρα να ξεπεράσει τα 17 εκατομμύρια!

Εκείνη, πάντως, την εποχή, οι μηχανισμοί αποτροπής της εξάπλωσης της νόσου ήταν ανύπαρκτοι, αλλά και τα υγειονομικά συστήματα ακόμη και στις προηγμένες χώρες βρίσκονταν σε εμβρυακή κατάσταση. Η ανθρωπότητα, δηλαδή, δεν είχε κανενός είδους προληπτικό ή θεραπευτικό μέσο για την αντιμετώπιση της επιδημίας. Οι νεκροί σε ορισμένες πόλεις ήταν πολλές χιλιάδες, σε σημείο που δεν χωρούσαν στα νεκροταφεία, με αποτέλεσμα τα πτώματα να μένουν για πολλές μέρες στα σπίτια.

Η πανδημία εξαφανίστηκε τόσο ξαφνικά όσο εμφανίστηκε, στις αρχές του 1919, μετά από 18 μήνες μυστηριώδους καταστροφικής πορείας, αφήνοντας πίσω της από 20 έως 40 εκατομμύρια νεκρούς και αναρίθμητες κατεστραμμένες ζωές.

Οι πανδημίες και ο άνθρωπος

Οι πανδημίες γρίπης αναμφίβολα οδήγησαν στο θάνατο δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλες τις περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας. Η φτώχεια, ο υποσιτισμός και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης εκατοντάδων εκατομμυρίων ατόμων, αποτελούν την κινητήριο δύναμη κάθε είδους επιδημιών. Επιπλέον, τα προκλητικά κερδοσκοπικά παιχνίδια μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών, οι οποίες εμποδίζουν φτωχές χώρες να δημιουργήσουν φτηνά αντίγραφα των γνωστών και αποτελεσματικών αντιιικών φαρμάκων, οδηγούν στη διόγκωση του προβλήματος και στη δυσχερέστερη αντιμετώπισή του.

Οι μελλοντικές επιδημίες είναι βέβαιο ότι θα ξεκινήσουν από χώρες με τεράστια πληθυσμιακή πυκνότητα και θλιβερές συνθήκες στέγασης, κοντά σε πουλερικά και γουρούνια, που είναι και οι σημαντικότεροι φορείς και μεταδότες της γρίπης στον άνθρωπο. Τέτοιες χώρες, όπως η Κίνα, η Ινδία, το Μεξικό, η Αίγυπτος και πολλές άλλες, είναι πιθανό να αποτελέσουν την κοιτίδα πανδημιών, που θα αντιμετωπιστούν, όμως, από την ανθρωπότητα με νέα όπλα και προοπτικές.

Η παγκόσμια κοινωνία των ανθρώπων δεν είναι πλέον ανοχύρωτη, όπως συνέβη το 1918. Οι πολιτικές πρόληψης και αποτροπής της εξάπλωσης τέτοιων πανδημιών είναι πλέον παγκοσμιοποιημένες, αφού έχουν αναπτυχθεί ισχυρές διακρατικές συμφωνίες για την προστασία των ανθρώπινων πληθυσμών σε κάθε γωνιά της γης, υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Είναι χρήσιμο, πάντως, να κατανοήσουν όλοι ότι οι πανδημίες γρίπης εμφανίζονται εδώ και χιλιάδες χρόνια στην ιστορία του ανθρώπου και δεν αποτελούν πρόβλημα που προέκυψε από το σύγχρονο τρόπο ζωής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, επίσης, είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι ο πανικός είναι ο χειρότερος σύμβουλος, αφού όπως συμβαίνει με κάθε ανάλογη επιδημία, κατά τη ρήση του σοφού λαού μας ΄΄γρίπη είναι, θα κάνει τον κύκλο της και θα περάσει μόνη της’’…

Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 15-5-2009

1 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Ανώνυμος είπε...

τελειο αλλα τρομαξα καπως...

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top