Κουρέας, χειρουργός ή και τα δύο;


Από τις αρχές της προηγούμενης χιλιετίας και μέχρι τον 18ο αιώνα, στη Δυτική Ευρώπη η ιατρική επιστήμη ήταν ένα προσοδοφόρο επάγγελμα και μέσο πλουτισμού, όχι μόνο από γιατρούς, αλλά και από άλλες εντελώς άσχετες επαγγελματικές ειδικότητες, όπως ήταν οι κουρείς.

Εισαγωγή

Ο διαχωρισμός της ιατρικής από τη χειρουργική ανάγεται περίπου στο 1100 μ.Χ., όπου τα γενικά ιατρικά καθήκοντα ελέγχονταν και εκτελούνταν στη δυτική Ευρώπη από μέλη του κλήρου της καθολικής εκκλησίας. Το 1215, όμως, με παπικό διάταγμα απαγορεύθηκε η ενασχόληση των ιερέων με το αίμα και επομένως απετράπη η συμμετοχή τους σε χειρουργικές επεμβάσεις. Για το λόγο αυτό, η ευθύνη για τις χειρουργικές, αλλά και τις οδοντιατρικές, επεμβάσεις πέρασε στα μοναστήρια, τα οποία ανέθεσαν ένα σημαντικό μέρος των χειρουργικών επεμβάσεων στους κουρείς, λόγω της εξοικείωσής τους με τα ξυράφια. Γράφεται, μάλιστα, στα βιβλία της εποχής, ότι οι ιερείς ήταν αυτοί που μεταλαμπάδευσαν την τέχνη της χειρουργικής στους κουρείς.




Τα χρόνια που ακολούθησαν, οι κουρείς είχαν άπειρες ευκαιρίες να δοκιμάσουν τις (συνήθως ελλιπέστατες) γνώσεις τους πάνω σε ανθρώπινους πληθυσμούς, ιδίως σε περιόδους πολέμων, όπου η ζωή των στρατιωτών είχε πολύ μικρή αξία και τα ‘’πειραματόζωα’’ ήταν άφθονα.
Ο κοινωνικός, πάντως, διαχωρισμός των κουρέων από τους ιατρούς ήταν υπαρκτός. Αν και οι γιατροί αναγνωρίζονταν ως εξέχοντα και αξιοσέβαστα μέλη των δυτικών κοινωνιών, όσοι έκαναν (ερασιτεχνικές) χειρουργικές επεμβάσεις εξοικονομούσαν μεγάλα χρηματικά ποσά, αλλά είχαν σημαντικά μικρότερη αποδοχή, αφού θεωρούνταν ότι εκτελούσαν μια δευτερεύουσα και παρασιτική εργασία. Η κατάσταση αυτή, όμως, δεν συνεχιζόταν χωρίς αντιδράσεις, αφού πολλοί πολίτες, ιδίως στην Αγγλία, συχνά διαμαρτύρονταν ότι αντί να βελτιώνεται η υγεία τους, συνεχώς χειροτερεύει μετά την προσφυγή τους σε αυτοδίδακτους ή ερασιτέχνες κουρείς. Μέχρι το 1451, πάντως, οι κουρείς ήταν οι μόνοι πολίτες που εκπαιδεύονταν ως χειρουργοί και εκτελούσαν ανάλογες επεμβάσεις.

Οι συντεχνίες της εποχής
Οι πρώτες επαγγελματικές συντεχνίες των κουρέων-χειρουργών εμφανίστηκαν στην Ευρώπη το 13ο αιώνα, αρκετά χρόνια νωρίτερα από τις αντίστοιχες επιστημονικές ενώσεις των ιατρών-χειρουργών. Εκείνη την εποχή, μάλιστα, υπήρχε ένας ιδιότυπος ανταγωνισμός μεταξύ των επαγγελματικών συντεχνιών, με κριτές συγκεκριμένους κρατικούς αξιωματούχους, οι οποίοι κατέτασσαν τις ομάδες των αρτοποιών, των σιδηρουργών, των λιθοξόων, των οικοδόμων κ.α. με βάση την προσφορά τους στο σύνολο και την κοινωνική τους αποδοχή. Σε αυτήν την κοινωνική κατηγοριοποίηση όσοι ασχολούνταν με χειρουργικές επεμβάσεις βρίσκονταν σε πλεονεκτική θέση.
Η ισχύς της συντεχνίας των κουρέων-χειρουργών ήταν τόσο μεγάλη στην Αγγλία, ώστε για πολλά χρόνια είχαν τον αποκλειστικό έλεγχο της εκπαίδευσης όλων των χειρουργών της χώρας. Είχαν ιδρύσει, μάλιστα, και άτυπες πανεπιστημιακές έδρες, μοιράζοντας αφειδώς τίτλους καθηγητών της χειρουργικής, ενώ έκαναν και δημόσια μαθήματα χειρουργικής στα μέλη τους, πάνω σε σώματα εγκληματιών που εκτελούνταν για τις παράνομες πράξεις τους και παραχωρούνταν σε αυτούς από την αστυνομία.

H σύμπραξη των ανταγωνιστών
Το 1493 οι δύο ανταγωνιστικές επαγγελματικές ομάδες των κουρέων-χειρουργών και των γιατρών-χειρουργών άρχισαν να συνεργάζονται για την επίσημη απόδοση της ειδικότητας του χειρουργού, ενώ το 1540 συγχωνεύθηκαν με νόμο της Βρετανικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με το νόμο αυτόν, απαγορευόταν στους χειρουργούς να γίνονται κουρείς, αλλά και τους κουρείς να κάνουν χειρουργικές επεμβάσεις, εκτός από τις εξαγωγές δοντιών, τις αφαιμάξεις και τους καυτηριασμούς. Σημειώνεται ότι τότε υπήρχαν πολύ περισσότεροι κουρείς-χειρουργοί παρά γιατροί, οι οποίοι συνέχισαν να εκτελούν παράνομα χειρουργικές επεμβάσεις για πολλά ακόμη χρόνια. Αναφέρεται, πάντως, ότι πολλοί διάσημοι γιατροί-χειρουργοί της εποχής έκαναν τα πρώτα τους μαθήματα στα κακοφωτισμένα υπόγεια που διατηρούσαν τα μαγαζιά τους οι κουρείς.
Επίσης, για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη συγχώνευση, για να αποδοθεί σε κάποιον γιατρό η εξειδίκευση της χειρουργικής, θα έπρεπε δίπλωμά του να έχει τις υπογραφές μιας τετραμελούς επιτροπής, η οποία αποτελούνταν από δύο γιατρούς και δύο κουρείς! Οι γιατροί-χειρουργοί, όπως είναι φυσικό, αντιδρούσαν σε αυτήν την κατάσταση, αλλά οι κυβερνητικές διασυνδέσεις των κουρέων ήταν τόσο μεγάλες, που οι διαμαρτυρίες τους δεν είχαν το παραμικρό αποτέλεσμα.
Η συγχώνευση και αλληλοεπικάλυψη αυτή κουρέων και γιατρών συνεχίστηκε σε χώρες της δυτικής Ευρώπης για αιώνες, ώσπου έλαβε οριστικά τέλος στα μέσα του 18ου αιώνα. Συγκεκριμένα, στην Αγγλία οι γιατροί-χειρουργοί ίδρυσαν τη δική τους επιστημονική Εταιρεία Χειρουργικής το 1745, η οποία μετέπειτα εξελίχθηκε στο περίφημο Κολλέγιο Χειρουργών.

Οι δεξιοτέχνες της ‘’χειρουργικής’’
Αν και ακούγεται παράδοξο, πολλοί από τους κουρείς-χειρουργούς είχαν αναπτύξει εξαιρετική χειρουργική δεξιοτεχνία. Έτσι, σε βιβλία ιστορίας της ιατρικής γράφεται ότι στην Αγγλία ο Γουίλλιαμ Σέσελντεν, ένας ιδιαίτερα εκπαιδευμένος κουρέας-χειρουργός, μπορούσε να αφαιρέσει πέτρες από την ουροδόχο κύστη σε λιγότερο από 1 λεπτό.
Επίσης, ο Αμπρουάζ Παρέ (1510-1590), ανέπτυξε νέες τεχνικές ακρωτηριασμού μελών, εργαζόμενος στα χαρακώματα πολέμων που συμμετείχε ο Γαλλικός στρατός, αλλά και κατήργησε την πρακτική απολύμανσης των τραυμάτων από σφαίρες με τη βοήθεια βραστού λαδιού. Ο Παρέ, μάλιστα, συνέγραψε ένα 40τομο έργο με την τεχνογνωσία του πάνω στη χειρουργική, το οποίο περιείχε πολλές γνώσεις από τη διδασκαλία του Γαληνού, του Ιπποκράτη και των Αράβων χειρουργών.

Επίλογος
Όσο και αν φαίνεται παράξενο, η εξέλιξη της χειρουργικής ειδικότητας πέρασε μέσα από τα μαγαζιά των κουρέων της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, οι οποίοι για αρκετούς αιώνες ασκούσαν ανεξέλεγκτοι ποικίλα ιατρικά καθήκοντα, πολύ συχνά με τραγικά αποτελέσματα.
Στις μέρες μας οι κουρείς έχουν μετονομαστεί σε κομμωτές και έχουν μετατρέψει τα μαγαζιά τους σε πολυτελή σαλόνια καλλωπισμού, τα οποία παρέχουν στους πελάτες τους ποικίλες υπηρεσίες, πάνω στη βελτίωση της εξωτερικής τους εμφάνισης. Έτσι, κανείς δεν θυμάται πια ότι σε παλιές εποχές δίπλα στους πελάτες που έκοβαν τα μαλλιά τους ή τα γένια τους, υπήρχαν άλλοι που υπέμεναν αδιαμαρτύρητα εξαγωγές δοντιών, αφαιμάξεις, αφαιρέσεις όγκων, ακόμη και ακρωτηριασμούς άκρων, ελπίζοντας, πολλές φορές ματαίως, ότι θα καταφέρουν να επανακτήσουν το πολύτιμο αγαθό της υγείας τους…


Πηγή: Γιάννης Στεφανογιάννης © ''Χανιώτικα Νέα'', 13-6-2009

0 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top