Ιογενείς ηπατίτιδες


Με το όρο ηπατίτιδα αναφερόμαστε σε φλεγμονή και τελικά θάνατο των κυττάρων του ήπατος, που προκαλείται κυρίως από τους ιούς της ηπατίτιδας. 

Ο ρόλος του ήπατος
Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα όργανο που βρίσκεται στο άνω δεξιό μέρος της κοιλίας και επιτελεί πολύ σημαντικές λειτουργίες, απαραίτητες για τη διατήρηση της ζωής, όπως είναι η απομάκρυνση τοξινών από το αίμα, ο μεταβολισμός (απενεργοποίηση) φαρμάκων, η παραγωγή πρωτεϊνών που σχετίζονται με την πήξη του αίματος και η παραγωγή υγρών και ενζύμων απαραίτητων για τη φυσιολογική πέψη των τροφών.

Οι ηπατίτιδες
Αν και σε φλεγμονή και νέκρωση του ηπατοκυττάρου μπορεί να οδηγήσει μία πληθώρα αιτίων, όπως ιοί, φάρμακα, τοξίνες, κατανάλωση αλκοόλ, ή και αυτοάνοσες καταστάσεις, κατά κανόνα στην κοινή γνώμη ο όρος «ηπατίτιδα» αποδίδεται στις ηπατίτιδες από ιούς.  Ειδικότερα, με τον όρο ιογενή ηπατίτιδα, αναφερόμαστε σε λοίμωξη με κάποιον από τους 5 γνωστούς ιούς ηπατίτιδας. Αυτοί παίρνουν το όνομά τους από τα γράμματα της
αγγλικής αλφαβήτου και είναι ο ιός ηπατίτιδας Α, Β, C, D και Ε.  Oι ιογενείς ηπατίτιδες είναι ιδιαίτερα σημαντικά νοσήματα επειδή προσβάλλουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, αποτελούν ως ένα βαθμό δείκτη του βιοτικού επιπέδου ενός πληθυσμού, μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο, συχνά απαιτούν μακροχρόνια και δαπανηρή θεραπευτική παρέμβαση, αλλά και έχουν σημαντικές και μακροxρόνιες επιπτώσεις στην υγεία.

Οξεία και χρόνια μορφή
Η ηπατίτιδα μπορεί να είναι οξεία, να εκδηλωθεί δηλαδή ξαφνικά σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες μετά τη μόλυνση από ιό και να θεραπευθεί από μόνη της, ή μπορεί να γίνει χρόνια, όπου το αίτιο παραμένει και η νόσος εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς, σε μερικές περιπτώσεις και χωρίς συμπτώματα, για πολλά χρόνια. Η χρόνια ηπατίτιδα μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε καταστροφή του ήπατος και να απειλήσει τη ζωή του ανθρώπου.
Η χρόνια μορφή της ηπατίτιδας αναπτύσσεται στους ασθενείς στους οποίους ο ιός ανευρίσκεται στον οργανισμό για πάνω από 6 μήνες. Στη χρόνια φάση μπορεί να μεταπέσουν μόνο οι ασθενείς που έχουν προσβληθεί από τους ιούς Β, C και D. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι ασθενείς αυτοί μπορεί να μην παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα, ενώ, ο ιός σε βάθος χρόνου, προκαλεί σημαντικές ζημιές το ήπαρ τους.

Συμπτώματα
Τα συμπτώματα των ασθενών με ιογενή ηπατίτιδα διαφέρουν σημαντικά στην οξεία και τη χρόνια φάση. Η οξεία ηπατίτιδα προκαλείται και από τους 5 ιούς και αναπτύσσεται λίγες εβδομάδες έως μήνες μετά την είσοδο του ιού της ηπατίτιδας στο ανθρώπινο σώμα. Τα συμπτώματα της οξείας ηπατίτιδας, συνήθως, είναι ήπια (παρόμοια με αυτά της απλής ίωσης) έως ανύπαρκτα, ενώ κάποιοι ασθενείς κιτρινίζουν (ίκτερος) και έχουν σκοτεινόχρωμα ούρα. Σπάνια (σε λιγότερο από 2% των περιπτώσεων) η οξεία ηπατίτιδα έχει πολύ βαριά πορεία, οπότε χαρακτηρίζεται ως κεραυνοβόλος, με πολύ υψηλή θνητότητα (70-90%), εκτός και αν πραγματοποιηθεί επείγουσα μεταμόσχευση του ήπατος.
Η χρόνια ηπατίτιδα αναπτύσσεται στους ασθενείς που δεν κατορθώνουν να αποβάλλουν τον ιό κατά τη φάση της οξείας ηπατίτιδας. Χρόνια ηπατίτιδα μπορεί να προκαλέσουν μόνον οι ιοί ηπατίτιδας Β, D και C και ποτέ οι ιοί ηπατίτιδας Α και Ε.  Αν και οι ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα δεν εμφανίζουν συμπτώματα, η νόσος συχνά προκαλεί σοβαρές ζημιές ή και καταστρέφει το ήπαρ, όπως στην περίπτωση της ανάπτυξης κίρρωσης, που καταστρέφει τη δομή του οργάνου.
Οι ασθενείς με κίρρωση μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί στα πρώτα στάδια αλλά η ηπατική νόσος προοδευτικά επιβαρύνεται και μπορεί να εμφανισθούν ασκίτης (υγρό στην κοιλιά), αιμορραγία από φλέβες (κιρσούς) του οισοφάγου, εγκεφαλοπάθεια ή ίκτερος. Αυξημένος, επίσης, είναι για τους ασθενείς ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του ήπατος. Η επιδείνωση της ηπατικής λειτουργίας (ηπατική ανεπάρκεια) και ο καρκίνος του ήπατος αποτελούν τις δύο πιο συχνές αιτίες θανάτου των ασθενών με κίρρωση.

Ομάδες υψηλού κινδύνου
Για τις ιογενείς ηπατίτιδες, ομάδες υψηλού κινδύνου χαρακτηρίζονται ομάδες ατόμων που είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε κάποιον από τους τρόπους μόλυνσης και επομένως κινδυνεύουν περισσότερο να νοσήσουν.  Για τις ηπατίτιδες Α και Ε τέτοιες ομάδες αφορούν σε άτομα που συνωστίζονται σε μικρούς χώρους, στους οποίους επικρατού κακές συνθήκες υγιεινής.
Για τις ηπατίτιδες Β, C και D ομάδες υψηλού κινδύνου αποτελούν οι χρήστες ναρκωτικών, οι ομοφυλόφιλοι, οι ερωτικοί σύντροφοι πασχόντων ατόμων, οι εργαζόμενοι σε επαγγέλματα υγείας (ιατροί, νοσηλευτές, εργαστηριακό προσωπικό), οι εργαζόμενοι σε υπηρεσίες καθαριότητας, οι νεφροπαθείς υπό αιμοκάθαρση, οι τρόφιμοι και το προσωπικό διαφόρων ιδρυμάτων, καθώς και οι τρόφιμοι και το προσωπικό των φυλακών.

Ηπατίτιδα Α
Προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α (HAV) και μεταδίδεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, δηλ. μέσω μολυσμένων με κόπρανα χεριών, νερού και τροφίμων, όπως είναι τα οστρακοειδή.  Πρέπει να τονιστεί ότι η ηπατίτιδα Α δεν μεταπίπτει ποτέ σε χρόνια ηπατίτιδα.  Ειδικά στα παιδιά, αποτελεί τη συνηθέστερη αιτία ίκτερου, ενώ, στους ενηλίκους, συνήθως έχει ηπιότερη πορεία και σπανιότερα εκδηλώνεται με ίκτερο.
Η ηπατίτιδα Α μπορεί να προληφθεί με ειδικό εμβόλιο, που πρέπει να κάνουν όσοι ταξιδεύουν σε περιοχές με μεγάλη ενδημικότητα της νόσου, καθώς και οι εργαζόμενοι σε ιδρύματα, βρεφονηπιακούς σταθμούς, μονάδες καθαριότητας και επεξεργασίας τροφίμων.

Ηπατίτιδα Β
Προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Β (HBV). Υπολογίζεται ότι πάνω από 300 εκατομμύρια άτομα φέρουν τον ιό παγκοσμίως και από αυτούς περίπου 500.000 καταλήγουν από σοβαρές επιπλοκές, όπως η κίρρωση του ήπατος, η ηπατική ανεπάρκεια και ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος (ΗΚΚ).  Ο ιός της ηπατίτιδας Β μεταδίδεται κυρίως μέσω του αίματος, αλλά και με τη σεξουαλική επαφή. Οι έγκυες, επίσης, μπορούν να μεταφέρουν τον ιό στα νεογνά κατά τον τοκετό (περιγεννητική μετάδοση). Η μετάδοση του ιού ηπατίτιδας Β γίνεται κυρίως παρεντερικά ή σεξουαλικά, δηλαδή με επαφή του ατόμου με μολυσμένα βιολογικά υγρά (αίμα, σπέρμα). O ιός δεν μεταδίδεται από μαγειρικά σκεύη, τουαλέτες ή γενικότερα με την κοινωνική επαφή.
Οι ασθενείς που διατηρούν τον ιό στο αίμα τους 6 μήνες μετά τη μόλυνση χαρακτηρίζονται ως ΄΄χρόνιοι φορείς΄΄.  Το 30% των ασθενών αυτών,  αν δεν λάβουν την κατάλληλη θεραπεία, αναμένεται να αναπτύξουν κίρρωση, ηπατική ανεπάρκεια ή καρκίνο του ήπατος.  Οι δυνατότητες θεραπευτικής παρέμβασης στην ηπατίτιδα Β έχουν βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με φάρμακα που βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα στη μάχη του εναντίον του ιού ή με σκευάσματα που εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό του ιού.
Η πρόληψη της ηπατίτιδας Β είναι εφικτή με το κατάλληλο εμβόλιο που προφυλάσσει, επιπλέον, και από τον ιό της ηπατίτιδας D.  Σήμερα στη χώρα μας είναι υποχρεωτικός ο εμβολιασμός όλων των βρεφών και εφήβων, ενώ συνιστάται στις ομάδες υψηλού κινδύνου.  Όσοι νοσούν από χρόνια ηπατίτιδα Β θα πρέπει να ελέγχονται για όλη τους τη ζωή με εξετάσεις αίματος, να διατηρούν αυστηρά δικά τους τα προσωπικά τους αντικείμενα (οδοντόβουρτσες, ξυραφάκια ξυρίσματος κλπ.), άτομα με πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους θα πρέπει να χρησιμοποιούν προφυλακτικό κατά την ερωτική πράξη, ενώ όσοι εργάζονται σε εργαστήρια ή κλινικές νοσοκομείων θα πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα, ώστε να μην τρυπηθούν από βελόνα που προέρχεται από ασθενή με ηπατίτιδα.

Ηπατίτιδα C
Προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV). Αποτελεί πολύ συχνό αίτιο κίρρωσης και καρκίνου του ήπατος.  Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι περίπου 2% του γενικού πληθυσμού, δηλαδή 200.000 άνθρωποι, έχουν χρόνια λοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας C. Ο ιός της ηπατίτιδας C μεταδίδεται, κυρίως παρεντερικά, με επαφή με αίμα ασθενούς και λιγότερο σεξουαλικά ή περιγεννητικά.  Η κύρια οδός μετάδοσης του ιού της ηπατίτιδας C είναι η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών, ενώ σε ομάδα υψηλού κινδύνου ανήκουν και όσοι διαθέτουν πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους.
Η περιγεννητική μετάδοση (από μητέρα σε παιδί) μπορεί να συμβει μόνο στο 2-7% των περιπτώσεων.  Αν και οι περισσότεροι από τους ασθενείς με οξεία ηπατίτιδα C δεν παρουσιάζουν συμπτώματα, αλλά, το μεγαλύτερο ποσοστό τους (65-85%) δεν κατορθώνουν να αποβάλλουν τον ιό και μεταπίπτουν σε χρόνια ηπατίτιδα C. Από όσους προσβάλλονται από χρόνια ηπατίτιδα C, περίπου 1 στους 3 θα αναπτύξει κίρρωση εντός 20ετίας. Η ταυτόχρονη παρουσία και άλλων ιών (HΒV, HIV), καθώς και η κατάχρηση οινοπνεύματος επιταχύνουν την εξέλιξη της χρόνιας ηπατίτιδας C σε κίρρωση. Επιπροσθέτως, όλοι οι ασθενείς με κίρρωση έχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του ήπατος.
Η πρόληψη της ηπατίτιδας C συνίσταται στην καλή γνώση των τρόπων μετάδοσης και την αποφυγή τους, αλλά και στην προφύλαξη, καθώς, δεν υπάρχει εμβόλιο για την ηπατίτιδα C.  Επίσης, έχει πολύ μεγάλη σημασία η έγκαιρη διάγνωση, η καταγραφή και η παρακολούθηση των φορέων χρόνιας ηπατίτιδας C, για την παρεμπόδιση της διασποράς του ιού στον υπόλοιπο πληθυσμό.
Όπως συμβαίνει και με την ηπατίτιδα Β, οι ασθενείς με ηπατίτιδα C πρέπει να χρησιμοποιούν αποκλειστικά τα δικά τους προσωπικά είδη που μπορεί λόγω μικροτραυματισμών να έρθουν σε επαφή με αίμα (οδοντόβουρτσες, ξυραφάκια, κτλ). Ασθενείς με ηπατίτιδα C με πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους και βραχυχρόνιες ή ομοφυλοφιλικές σχέσεις είναι απόλυτα απαραίτητο να χρησιμοποιούν προφυλακτικό.  Τα προγράμματα απεξάρτησης, οι θεραπείες υποκατάστασης και η αποφυγή ανταλλαγής συριγγών είναι χρήσιμα στον περιορισμό της διασποράς της ηπατίτιδας C στους χρήστες ενδοφλεβίων ναρκωτικών.  Είναι σημαντικό, επίσης, να τονισθεί ότι η επιτυχής θεραπεία εξαφανίζει τον ιό
από το αίμα κι μηδενίζει την πιθανότητα μετάδοσης του ιού της ηπατίτιδας C.

Ηπατίτιδα D
Προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας D (HDV). Ο ιός της ηπατίτιδας D μεταδίδεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, δηλ. μέσω μολυσμένων με κόπρανα χεριών, νερού και τροφίμων (όπως η ηπατίτιδα Α), με τη διαφορά ότι πρόκειται για ατελή ιό που χρειάζεται τον ιό της ηπατίτιδας Β για να μπορέσει ν’ αναπτυχθεί και να μεταδοθεί.  Η μόλυνση με τον ιό της ηπατίτιδας D δεν είναι σπάνια σε φορείς της ηπατίτιδας Β που κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ουσιών.

Ηπατίτιδα Ε
Προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Ε (HEV). Ο ιός αυτός μεταδίδεται με τον ίδιο τρόπο που μεταδίδεται και ο ιός της ηπατίτιδας Α και προκαλεί οξεία ηπατίτιδα που μοιάζει με την ηπατίτιδα Α, χωρίς ποτέ να μεταπίπτει σε χρόνια μορφή. Η ηπατίτιδα Ε δεν απαντάται στην Ελλάδα, αλλά εμφανίζεται κυρίως σε υποανάπτυκτες χώρες του τρίτου κόσμου.

Αντιμετώπιση
Ο βασικότερος τρόπος αντιμετώπισης των ιογενών ηπατίτιδων είναι η πρόληψη της λοίμωξης από τους συγκεκριμένους ιούς με ορισμένα απλά μέτρα ατομικής και δημόσιας υγιεινής. Τέτοια μέτρα είναι η βελτίωση των συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης, η καλή ατομική υγιεινή, που αποσκοπούν στον περιορισμό της εντερικής μετάδοσης των ιών Α και Ε. Όσον αφορά τους παρεντερικά μεταδιδόμενους ιούς B, C, D, μέτρα προφύλαξης αποτελούν ο έλεγχος του αίματος και των παραγώγων του που χρησιμοποιούνται σε μεταγγίσεις, η χρήση συρίγγων μιας χρήσης, η χρήση προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική επαφή, η χρήση ατομικών βελονών στη χρήση ναρκωτικών και στο τρύπημα σημείων του σώματος (body piercing), η χρήση γαντιών και η γενική τήρηση κανόνων υγιεινής από το προσωπικό ιδρυμάτων και το προσωπικό καθαριότητας.
Οι περισσότεροι ασθενείς με οξεία ιογενή ηπατίτιδα δεν έχουν ανάγκη από ειδική θεραπεία, αφού η νόσος τους αυτοϊάται στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων.
Αντίθετα, σημαντικό ποσοστό των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα έχει ανάγκη από ειδική φαρμακευτική θεραπεία, που κυρίως στοχεύει στην εκρίζωση του ιού της ηπατίτιδας ή την πρόληψη της ανάπτυξης κίρρωσης και καρκίνου ήπατος. Το είδος της φαρμακευτικής θεραπείας διαφέρει ανάλογα με τον ιό της ηπατίτιδας.
Αναμφίβολα, πάντως, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προφύλαξης από τις ιογενείς ηπατίτιδες είναι ο εμβολιασμός, αφού υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια έναντι των ιών της ηπατίτιδας Α και Β. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά από το 1997 να γίνεται υποχρεωτικά ο εμβολιασμός όλων των βρεφών για ηπατίτιδα Β. Αντίθετα, το εμβόλιο για την ηπατίτιδα Α δεν είναι υποχρεωτικό.

Ένα σοβαρό πρόβλημα
            Οι ιογενείς ηπατίτιδες, που έχουν προσβάλλει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο, αποτελούν ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα υγείας του πληθυσμού, για το οποίο είναι αναγκαίο να ενδιαφερθούν όχι μόνο οι απλοί πολίτες, αλλά και οι κρατικές υγειονομικές υπηρεσίες.

Πηγή:  Γιάννης Στεφανογιάννης - Χανιώτικα Νέα 1/6/2011

0 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top