Το βραβείο Nobel Ιατρικής του 2011 δόθηκε στις αρχές Οκτωβρίου στον Αμερικανό Μπρους Μπέτλερ, τον Ζιλ Χόφμαν από το Λουξεμβούργο και τον Ραλφ Στάινμαν από τον Καναδά για τις έρευνές τους πάνω στον τρόπο ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος.

Τι είναι η ανοσία
Με τον όρο ανοσία [α (στερητικό) + νόσος] εννοούμε μια ιδιότητα του οργανισμού να αμύνεται και να προστατεύεται σε κάποιον εξωτερικό (΄΄ξένο΄΄) βλαπτικό παράγοντα, όπως είναι, για παράδειγμα, τα μικρόβια. Την ιδιότητα αυτή, αναπτύσσει ο οργανισμός με τη βοήθεια ενός πολύπλοκου και ιδιαίτερα εξειδικευμένου βιολογικού συστήματος που λέγεται ανοσοποιητικό σύστημα.

            Η ανοσία διακρίνεται σε δύο κατηγορίες, σε φυσική και σε επίκτητη. Φυσική είναι η ανοσία που διαθέτει ο άνθρωπος από τη γέννησή του κι αυτή οφείλεται σε διάφορους αμυντικούς μηχανισμούς που έχουν «τυπωθεί» στο έμβρυο κατά την ενδομήτρια ζωή ή έχουν αναπτυχθεί στο βρέφος κατά τη διάρκεια του θηλασμού, με έτοιμες αμυντικές ουσίες (αντισώματα) που παίρνει το βρέφος από τη μητέρα μέσω του γάλακτος.  Επίκτητη είναι η ανοσία που δημιουργείται κατά τη διάρκεια της ζωής κάθε ανθρώπου.  Με την ανοσία αυτήν, κάθε φορά που έρχεται σε επαφή με κάποιο βλαπτικό παράγοντα, τον «τυπώνει» στην ανοσοποιητική μνήμη του και αναπτύσσει μηχανισμούς αυτοπροστασίας σε ενδεχόμενη επόμενη επαφή. Σε αυτή τη διαδικασία στηρίζονται και οι εμβολιασμοί. Με τον εμβολιασμό εισάγουμε κάποιον απενεργοποιημένο βλαπτικό παράγοντα, το εμβόλιο, σε ελεγχόμενες ποσότητες στον οργανισμό και τον προκαλούμε να "μάθει" να τον αναγνωρίζει στο μέλλον και να αμύνεται σε αυτόν. Οι μηχανισμοί άμυνας του οργανισμού και οι τρόποι βελτίωσής τους είναι αντικείμενο ενός ειδικού κλάδου της ιατρικής που λέγεται ανοσολογία.

Το ανοσοποιητικό σύστημα
Το ανοσοποιητικό (ανοσιακό) μας σύστημα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της άμυνάς μας ενάντια σε κακοπροαίρετους εισβολείς.  Αυτοί οι εισβολείς, όπως οι ιοί, τα βακτήρια και οι μύκητες, ποικίλουν από συνηθισμένους και ήπιους, όπως το γνωστό σε όλους μας κρυολόγημα, έως σοβαρούς και απειλητικούς για τη ζωή, π.χ. μηνιγγίτιδα ή AIDS.
Επομένως, το ανοσοποιητικό σύστημα προστατεύει τον οργανισμό απέναντι στην εισβολή των μικροοργανισμών και άλλων ΄΄ξένων΄΄ ουσιών.  Είναι, δηλαδή, ένα σύστημα υπεύθυνο για την άμυνα του οργανισμού, το οποίο αποτελείται από πολλά διαφορετικά όργανα και ιστούς. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι ο μυελός των οστών και ο θύμος αδένας, ενώ τα δευτερεύοντα είναι οι αμυγδαλές, ο σπλήνας, τα λεμφογάγγλια και οι πλάκες Peyer. Σε αυτά τα όργανα δημιουργούνται και αναπτύσσονται τα ειδικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.
Το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελείται από δύο βασικές ομάδες κυττάρων, τα κύτταρα της λεμφικής σειράς (Β-λεμφοκύτταρα, Τ-λεμφοκύτταρα και κύτταρα φυσικοί φονιάδες­-ΝΚ) και τα κύτταρα της μυελικής σειράς (μονοκύτταρα, μακροφάγα, ουδετερόφιλα, δενδριτικά, ηωσινόφιλα και βασεόφιλα).  Τα Β-λεμφοκύτταρα παράγουν αντισώματα (πρωτεΐνες) που επιτίθενται στις «ξένες» ουσίες και προκαλούν την εξουδετέρωση και τελική απομάκρυνσή τους από τον οργανισμό.  Τα Τ-λεμφοκύτταρα, αντίθετα, έχουν την ικανότητα να επιτίθενται άμεσα στις ξένες ουσίες.

Η αμυντική λειτουργία του οργανισμού
Στη διάρκεια της ζωής ενός οργανισμού, το ανοσοποιητικό σύστημα αναπτύσσει ΄΄βιβλιοθήκη΄΄ των μικροοργανισμών ή άλλων ουσιών που έχει αναγνωρίσει και τις διακρίνει μεταξύ του ΄΄εαυτού΄΄ και του ΄΄ξένου΄΄.  Οι εμβολιασμοί, όπως είπαμε, χρησιμοποιούν αυτή τη διαδικασία για να προσθέσουν στοιχεία στη βιβλιοθήκη.  Εκθέτουν, δηλαδή, το ανοσοποιητικό σύστημα ενός ατόμου σε εξασθενημένες ή αδρανοποιημένες μορφές βακτηριδίων και ιών, που δεν μπορούν πλέον να προκαλέσουν νόσο, έτσι ώστε να τα αναγνωρίσει και να παράγει αντισώματα, που θα είναι έτοιμα να προστατεύσουν από μολυσματικές μορφές αυτών των μικροοργανισμών, αν το άτομο έρθει σε επαφή με αυτούς στο μέλλον.
Φυσιολογικά το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να επιτίθεται μόνο εναντίον των ιστών που αναγνωρίζει σαν «ξένους».  Αυτή είναι συνήθως η επιθυμητή αντίδραση, αλλά όχι πάντα.  Όταν κάποιος παίρνει ένα μόσχευμα, όταν δηλαδή υποβάλλεται σε μεταμόσχευση, το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει το νέο όργανο σαν ΄΄ξένο΄΄ και του επιτίθεται με μια διαδικασία που ονομάζεται απόρριψη. Για την πρόληψη της απόρριψης, ο μεταμοσχευμένος ασθενής πρέπει να παίρνει φάρμακα, που μειώνουν τη δραστικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος (ανοσοκατασταλτικά) για το υπόλοιπο της ζωής του.

Η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος
Για να υπάρξει συντονισμένη αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε κάποιο βλαπτικό παράγοντα, θα πρέπει  να ενεργοποιηθεί ο ανοσιακός μηχανισμός.  Σε γενικές γραμμές, η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος οδηγεί στη παραγωγή κυττάρων, (λευκοκυττάρων, μακροφάγων και πρωτεϊνών οξείας φάσης), που ταξιδεύουν στο σημείο της προσβολής για να αναγνωρίσουν, να σκοτώσουν και στη συνέχεια να απομακρύνουν τους παθογόνους εισβολείς από το ανθρώπινο σώμα.
Επιπροσθέτως, η απάντηση του ανοσοποιητικού στην εισβολή αυτή, προκαλεί τα συμπτώματα που νιώθει ο ασθενής σε περίπτωση λοίμωξης (πυρετό, πόνο, υπνηλία, ανορεξία, έλλειψη ενδιαφέροντος), αλλά ταυτόχρονα βοηθά στην καταπολέμηση της μόλυνσης και την αποκατάσταση των βλαβών. 

Το βραβείο Nοbel 2011
            Το βραβείο Ιατρικής δόθηκε σε δύο ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες.  Η μία (Μπρους Μπέτλερ - Ζιλ Χόφμαν) βραβεύθηκε για τις έρευνές της πάνω στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος στη φυσική ανοσία.  Ειδικότερα, ο Χόφμαν μελέτησε το ρόλο μεταλλάξεων συγκεκριμένων γονιδίων της ΄΄μύγας των φρούτων΄΄ και τον τρόπο που ενεργοποιούν τους μηχανισμούς άμυνας αυτού του τύπου εντόμου.  Παράλληλα, η ομάδα του  Μπέτλερ εργάστηκε πάνω σε ορισμένες ουσίες (λιποπολυσακχαρίτες - LPS) που σχετίζονται με την πρόκληση σηπτικού σοκ, μιας πολύ επικίνδυνης και απειλητικής για τη ζωή κατάστασης, που οφείλεται σε υπερδιέγερση του ανοσοποιητικού συστήματος.  Όσο και αν φαίνεται παράξενο, οι δύο αυτοί επιστήμονες, αφού διελεύκαναν τους μηχανισμούς ΄΄ξυπνήματος΄΄ του ανοσοποιητικού συστήματος, διαπίστωσαν ότι οι διαδικασίες ενεργοποίησης της ανοσίας είναι ίδιες, τόσο στον άνθρωπο, όσο και στη μύγα των φρούτων!
Η άλλη ερευνητική ομάδα (με υπεύθυνο τον Ραλφ Στάινμαν, ο οποίος, κατά τραγική ειρωνεία, απεβίωσε από καρκίνο μόλις 3 ημέρες πριν την ανακοίνωση των βραβείων), εργάστηκε πάνω στο ρόλο των δενδριτικών κυττάρων στην επίκτητη ανοσία.  Ο Στάινμαν είχε ανακαλύψει, από το 1973 κιόλας, μια ιδιαίτερη κατηγορία κυττάρων, τα δεντριτικά, τα οποία απέδειξε ότι μπορούν με ένα πολύπλοκο μηχανισμό, να ενεργοποιήσουν τα Τ-λεμφοκύτταρα, που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ανοσιακή απάντηση απέναντι στους παθογόνους μικροοργανισμούς.

Από την έρευνα στην ιατρική πράξη
Η επιτροπή κρίσης των βραβείων Nobel στη Σουηδία ανακοίνωσε για τους νικητές:  ΄΄Οι φετινοί βραβευθέντες έχουν φέρει επανάσταση στον τρόπο που κατανοούμε το ανοσοποιητικό σύστημα με την ανακάλυψη βασικών αρχών για την ενεργοποίηση του΄΄.
Σε πρακτικό επίπεδο, οι εργασίες των τριών επιστημόνων είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη βελτιωμένων τύπων εμβολίων για πολλές ασθένειες που βασανίζουν την ανθρωπότητα.   Επίσης, ανοίγουν το δρόμο για νέες προσεγγίσεις στην καταπολέμηση των φλεγμονωδών νόσων, του άσθματος και του καρκίνου, ο οποίος είναι μια ασθένεια που σχετίζεται άμεσα με την εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος.  Ειδικότερα, οι συγκεκριμένες έρευνες θέτουν τα θεμέλια για την ανάπτυξη των λεγόμενων ΄΄θεραπευτικών εμβολίων΄΄ κατά του καρκίνου, τα οποία διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να επιτεθεί στους όγκους και να σταματήσει την καταστρεπτική τους πορεία.
Αξίζει, ακόμη, να σημειωθεί ότι η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος του σώματος, μπορεί να βελτιώσει τις θεραπευτικές προσπάθειες αντιμετώπισης αυτοάνοσων παθήσεων, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος κ.α., στις οποίες ο οργανισμός αναγνωρίζει ομάδες κυττάρων του ως ΄΄ξένες΄΄ και προσπαθεί να τις αντιμετωπίσει ως επικίνδυνους εξωτερικούς εισβολείς.

Επίλογος
            Tα βραβεία Nobel Ιατρικής και Φυσιολογίας δίνονται κάθε χρόνο σε επιστήμονες που συμβάλλουν σημαντικά στην εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης και βοηθούν στην κατανόηση των λειτουργιών του ανθρώπινου σώματος και την αντιμετώπιση ιατρικών προβλημάτων που απασχολούν το σύγχρονο κόσμο.  Οι βραβευθέντες του 2011, εργαζόμενοι πάνω στον τρόπο ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος, έβαλαν ένα ακόμη μικρό λιθαράκι στον πόλεμο της επιστήμης απέναντι σε σοβαρές ασθένειες που προσβάλλουν εκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη, όπως είναι ο καρκίνος.

Πηγή:  Γιάννης Στεφανογιάννης, Χανιώτικα Νέα 10/10/2011

0 Σχόλια - Παρατηρήσεις:

Δημοσίευση σχολίου

Join The Team

top